Saturday, March 23, 2024

އާޚިރަތްދުވަހަކީ ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް އަންނާނޭ ދުވަހެއް

23.3.24 0


ދުނިޔެއަށް އުފަންވާ ކޮންމެ އިންސާނަކީވެސް އެމީހެއްގެ ދަންފަޅި ހަމަކުރުމަށްފަހު މިދުނިޔެއާ އަލްވަދާޢު ކިޔާނޭ މީހެކެވެ. އިންސާނުން ޚަލްޤުކުރައްވައި މިދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވަނީ އެއްވެސް ބޭނުމަކާނުލައި ކަމުގައި ދުށުމީ، ހަމަބުއްދިހުރި މީހެއްގެ ޟަމީރު ޤަބޫލު ކުރާނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. â أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لا تُرْجَعُونَ á [المؤمنون 115] މާނައީ"ތިމަންއިލާހު ތިޔަބައިމީހުން އުފެއްދެވީ ބޭނުމެއްނެތި ބޭކާރުގޮތުގައި ކަމަށް ތިޔަބައިމީހުން ހީކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންއިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށް ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ރުޖޫޢަނުކުރެވޭނޭ ކަމުގައިވެސް ތިޔަބައިމީހުން ހީކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟"

މުސްލިމުންގެ ޢަޤީދާއަކީ، އާޚިރަތްދުވަހަކީ ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް އަންނާނޭ ދުވަހެއްކަމުގައި ޤަބޫލު ކުރުމެވެ. ދުނިޔެވީ ޙަޔާތުގެ ބޭނުމަކީ ހަމައެކަނި މިދުނިޔޭގެ އުފަލާއި އަރާމު ޙާޞިލުކުރުން ކަމުގައި ދެކިގެން މަސައްކަތްކުރުމީ، ތިމާ މިދުނިޔެއަށް އައި މަޤްޞަދު އޮޅުވާލުމެވެ. ދުނިޔެމަތީގައި ތިމާ ކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ދުވަހެއް އަންނާނޭކަން ޤަބޫލު ކުރަންޖެހެއެވެ. އެދުވަހަކީ އާޚިރަތް ދުވަހެއެވެ. އެންމެހައި ޚަލްޤުތަކުން ޢާމަލްތަކުގެ ވެރި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް އެއްކުރެވޭ ދުވަހެވެ. އެންމެހައި ސިއްރުތައް ފާޅުކުރެވޭނޭ ދުވަހެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގައްޔާއި ރަސޫލުﷲ r ގެ ސުންނަތުގައި ވަރަށް ގިނަފަހަރަށް، ﷲ އަށް އީމާންވުމާއި ވިދިއިގެން އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުމުގެ ވާހަކަ އައިސްފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ތަނެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. â يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ (١)يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ (٢) á [الحج 1-2] މާނައީ"އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރި އިލާހަށް ތިޔަބައިމީހުން ބިރުވެތިވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ ބިންހެލުމަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ތިޔަބަމީހުންނަށް އެ ދުވަހުގެ ޒަލްޒަލާ ފެންނަ ހިނދު، ކިރުމައިން އެބައިމީހުން ކިރުދޭ ދަރިންގެމަތިން ހަނދުމަނެތި، އަދި މާބަނޑު އަންހެނުން އެބައިމީހުންގެ ބަނޑުގައި އޮތް ދަރި ވިހައި، އަދި މީސްތަކުން މަސްތުވެފައިވާ ބަޔަކުފަދައިން ތިބާ ދެކޭނޫއެވެ. ނަމަވެސް އެބައިމީހުންވާނީ މަސްތުވެފައެއް ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ﷲގެ ޢަޛާބު ގަދަފަދައީއެވެ."

އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުމަކީ އީމާންކަމުގެ ރުކުނެކެވެ. އެހެންކަމުން މިދުވަހަށް އީމާންނުވާ މީހެއްގެ ދީން ފުރިހަމައެއް ނުވާނެއެވެ. އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންނުވާ ގިނަ މީހުން ދެކޭގޮތުގައި، މީހާ މަރުވުމަށްފަހު އޭނާގެ ކަށިތައް ފީވެ، ބިމުގެ ވެއްޔަށް ބަދަލުވެގެން ދިއުމަށްފަހު، އަލުން އެކަށިތަކަށް ދިރުމެއް އައުމަކީ މުސްތަޙީލު ކަމެކެވެ. އެހެނަސް، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ނެތުމުގެ ތެރެއިން އިންސާނާ ޚަލްޤު ކުރެވިގެން އައިގޮތާ މެދު ވިސްނާލައިފިނަމަ، އަލުން ދިރުވުމަކީ ވެދާނޭ ކަމެއްކަމުގައި ޤަބޫލު ކުރަންޖެހެއެވެ.

މަކައްކާ މުޝްރިކުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، ރަސޫލާ r ކުރިފުޅުމައްޗަށް އައިސް، ފީވެފައިވާ އިންސާނެއްގެ ކަށި ކަނޑެއް، އޭނާގެ އަތުން ފުޑުފުޑު ކޮށްލުމަފަހު، ފޮމެލާގައި ވައިގެ ތެރެއަށް ބުރައްސާލަމުން ބުންޏެވެ. ކަލޭގެފާނު ތިޔަ ވިދާޅުވަނީ، މިކަށިތައް މިގޮތަށް ފީވެ ވެއްޔަށްވެ ނިމި ދިއުމަށްފަހު އަލުން މިއަށް ދިރުން އަންނާނޭކަމަށްތޯއެވެ؟ ޖަވާބުގައި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. އާނއެކެވެ. އަދި ކަލޭވެސް ﷲދިރުއްވާނެތެވެ. އަދި ނަރަކަޔަށް ވައްދަވާނެތެވެ. މިޙާދިޘާއާ ގުޅިގެން ޔާސީން ސޫރަތުގެ މިދެޔާޔަތް ބާވައިލެވުނެވެ. âوَضَرَبَ لَنَا مَثَلا وَنَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ (٧٨)قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (٧٩)á [يس 78-79] މާނައީ"އިންސާނާ އޭނާ ހެއްދެވުނު ގޮތް ހަނދާން ނައްތާލައި، ތިމަން އިލާހަށް މިސާލެއް ޖެއްސެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. ކަށިތައް ފީވެ، ހަލާކުވެފައިވަނިކޮށް، އެތަކެތި އަލުން ދިރުވާނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަށިތައް އަލުން ދިރުއްވާނީ ފަރަތަމަ ފަހަރަށް އެކަށިތައް އުފެއްދެވި އިލާހެވެ. އަދި އެކަލޭނގެއީ، އެންމެހައި މަޚްލޫޤުންގެ ކަންތައްތައް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ." މިޙާދިޘާއާ ގުޅިގެން އަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.â أَيَحْسَبُ الإنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ (٣)بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ (٤)á [القيامة 3-4] މާނައީ"އިންސާނާ ހީކުރަނީ، ތިމަންއިލާހު އޭނާގެ ކަށިތައް އެއްނުކުރައްވާނޭ ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ އެހެނަކުންނޫނެވެ. އެ އިންސާނާގެ އިނގިލިތަކުގެ ކުރިތައް ހަމަކުރެއްވުމަށްވެސް، ތިމަންއިލާހު ކުޅަދުންވަންތައެވެ."


މަސްދަރު: ޑރ. ޢަބްދުލްމަޖީދު ޢަބްދުލްބާރީ، 24 ސެޕްޓެމްބަރ 2010
Read more...

Saturday, April 15, 2023

ހުރިހާ ފަންނެއްގެ އިލްމު އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބިގެންނުވޭ

15.4.23 0

ބައެއްމީހުންގެ އާދަޔަކީ ތިމާމެންނާ ނުބެހޭ ކަންކަމާއިބެހި ފާޑުކިޔައި ހެދުމެވެ. އެކަންކަމަކީ ތިމާމެންނާ އެއްވެސްގޮތަކުން ގުޅުމެއްނެތް ކަންތައްކަމުގައިވިޔަސް، އެފަދަ މީހުންނަށް ހަމަހިމޭނުން ނުތިބެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސިޔާސީކަންކަމާއި، އިޖުތިމާއީ ކަންކަމާއި، އިޤްތިސާދީ ކަންކަމާއި، ދީނީ ކަންކަމާއި، ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ކަންކަމުގެ އިތުރުން ޑޮކްޓަރީ ބޭހުގެ ދާއިރާވެސް ހިމެނެއެވެ. 


އެއްވެސް އިންސާނަކީ، ހުރިހާ ފަންނެއްގެ އިލްމު ލިބިގެންވާ މީހެއްނޫންކަން، ސަލާމަތް ބުއްދިހުރި ކޮންމެ މީހަކަށްމެ އެނގޭނެއެވެ. ބައެއް މީހުން މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރަނީ އިލްމުގެ ތެރެއިން ކޮންމެވެސް ފަންނެއްގައި ހުރިހާ މައުލޫމާތެއް ލިބޭތޯ މަސައްކަތް ކުރުމުގައެވެ. އުމުރުން އަށްޑިހަ ނުވަތަ ނުވަދިހަ އަހަރުވާއިރުވެސް ހިތްހަމަޖެހޭވަރަކާ ކައިރިއަށްވެސް އެފަންނުގެ މައުލޫމާތު ލިބިފައިނުވާކަމަށް އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. 


ކަންމިހެން ހުރުމުން އެއްވެސް ފަންނެއްގެ މައުލޫމާތު ލިބިފައިނުވާ އާދައިގެ ބަޔަކު ހުރިހާ ފަންނެއްގެ މައުލޫމާތު ދަންނަކަމަށް ހަދައިގެން، ހިތަށްއެރިހާ ވާހަކަތަކެއް ދެއްކުމަކީ މުސްލިމުންގެ ކިބައިގައި ހުރުން އެކަށީގެންވާ ސިފައެއްނޫނެެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ. އެއީ އެކަމުގެ ގެއްލުން އެކި ސިފަސިފައިގައި އެކަންތައްކުރާ ބަޔަކަށާއި މުޅި މުޖުތަމައުއަށް ފޯރާނެކަމެކެވެ. މިކަމަށްޓަކައި އެކަން ނަހީކުރައްވައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ۚ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا ‎﴿سورة الإسراء ٣٦﴾ މާނައީ: "އަދި ތިބާޔަށް އެކަމަކާމެދު އެނގުމެއް ނުވާކަމަކަށް، ތިބާ تبع ނުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އިވުމާއި، ފެނުމާއި، ހިތާއި، މިއިން ކޮންމެ ކަމަކީ، އެއާމެދު سؤال ކުރައްވާނެ ކަމެއްކަމުގައިވިއެވެ."


ހަމައެކަނި ނަމާދުކޮށް. ރޯދަހިފައި، ޒަކާތްދީ ހައްޖުވުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ. މިފަރުޟުތަށް އަދާކުރުމާއިއެކު ތިމާމެންގެ ދުލަށްވެސް ރައްކާތެރިވާންޖެހެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ހަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. من حسن إسلام المرء: تركه ما لا يعنيه (الترمذي) މާނައީ: "މީހާގެ ދީން ފުރިހަމަވެ ރިވެތިވާނީ، އޭނާއާއި ނުބެހޭ ކަންތަކާއި ދުރުހެލިވެ ހުރުމުންނެވެ." އަދިވެސް ހަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ومن كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليقل خيرا أو ليصمت (ابن ماجة) މާނައީ: އަދި ﷲ އަށާއި އާހިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވާމީހާ، ހެޔޮބަސް ބުނާހުށިކަމެވެ. ނުވަތަ ހަނުހުންނަ ހުށިމަވެ. 


ތިމާގެ ދުލުން ހިތަށްއެރިހާ އެއްޗެއް ބުނެ ފާޅުކުރުމަކީ، މުއުމިނެއްގެ ކިބައިގައި ހުރުން އެކަށީގެންވާކަމެއް ނޫންކަން އިސްވެދިޔަ އާޔަތުންނާއި ހަދީޘުން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. ދީނުގައި ކަންއޮތްގޮތް ކިތަށްމެ ސާފުކަމުގައިވިޔަސް ހިތާމައަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖޭގައިވެސް އެފަދަ މީހުންގެ ދުލުގެ ސަބަބުން އެތަށްބަޔަކަށް އެކަމުގެ ނުބައި އަސަރު ފޯރަމުންދާކަމެވެ. އަދި އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައި ވަންތަކަން އެކަމުގެ ސަބަބުން ނުހަނު ގެއްލުންދަނީ ކުރަމުންނެވެ. 

Read more...

Monday, April 3, 2023

ތިބާއީ ނީލަމުގައި އޮތް ފިނިފެންމަލެއްތަ؟

3.4.23 1


ގަހުގެ އޮފިގަނޑުގައި ތޫނު ކަށިތަކާއި ފަތްތަކުގުގެ ހިމާޔަތުގައި ވަރުގަދަ ކަމާއެކު އިން ފިނިފެންމާ ތިބާއަށް ކަމުދޭހެއްޔެވެ؟ އެފިނިފެންމާ ތިބާއަށް ސިފަވަނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ އަގެއްނެތް ދެރަ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ހެއްޔެވެ؟ ނަމެއްނެތް ޖާހެއްނެތް އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ އަގު ކަނޑައެޅި އޭގެ ހަޤީޤީ ރީތިކަން ތިބާއަށް ނުފެނިވާތީ ހެއްޔެވެ؟ އެމަލުގެ ވަސް ކައިރިވާ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ނުފޯރާތީހެއްޔެވެ؟ ތިބާއަށް އެމަލަށްވުރެ މީސްތަކުންގެ ދަހިވެތި ނަޒަރުން ސަލާމަތް ނުވެ ނީލަމުގައި އޮތް ފިނިފެންމާ ކަމުދިޔައީ ހެއްޔެވެ؟ ގަހުގެ ހިމާޔަތުގައި އިން ފިނިފެންމާ އިޚްތިޔާރު ނުކުރީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ އިސްްލާމީ މުޖްތަަޢުގައި އަންހެނާ ވާން ޖެހެނީ ގަހުގައި އިންް ފިނިފެންމާ ފަދައިންނެވެ. ގަހުގެ އޮފިގަނޑު އެއީ އެކަމަނާގެ ގެއެވެ. އެގެއެއްގައި އެކަމަނާ ޤަރާރުވެ ހުންނަންވީތަަނެވެ. މަލުގެ ވަށައިގެންވާ ކަށިތަކަކީ އެކަމަނާއަށް ރައްކާތެރިކަން ދޭން ތިބި މީހުންނެވެ. ބައްޕައެވެ. ބޭބެއެވެ. ފިރިމީހާއެވެ. ފިރިހެންދަރިންނެވެ. ގަހުގެ ފަތް ތަކަކީ އެކަމަނާގެ ރައްކާތެރިކަން ކަމުގައި ލައްވައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ އެކަމަނާގެ ޝަރުޢީ ފޭރާމެވެ. އެފޭރާމުގެ މިންގަނޑެވެ. ނަމަވެސް ގަހުގައި އިންނަ ފިނިފެންމަލަށް ނުވެ ނީލަމުގައި އޮތް ފިނިފެންމަލަށް ވުން މިއަދު ގިނަވެއްޖެއެވެ. އަންހެން ކަނބަލުން އެކަނބަލުންގެ ހައްދާއި އިން ފަހަނަ އަޅައި تبرج ވެއްޖެއެވެ.

އަންހެން ކަނބަލުން ނީލަންކިޔުން އަދުގެ މުޖްތަމަޢުގައި ގިނަވެއްޖެއެވެ. އަންހެނުން ބާރުވެރި ކުރުމުގެ ނަމުގައެވެ، އިންސާނީ ހައްޤުގެ ނަމުގައެވެ. ތިބާ ހެއްދެވި ފަރާތުން ތިބާއަށް ނުދެއްވާ ބާރެއް ތިބާގެ މަސައްކަތުން ލިބޭނެ ކަމަށް ތިބާއަށް ޤަބޫލު ކުރެވެނީ ހެއްޔެވެ؟ އެހެން ކަމަށް ވާނަމަ ތިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސު ތިބާ އުފެެއްދީހެވެ؟


މިނިވަންކުރުމުގެ ނަމުގައި އަންހެނާ ބަރަހަނާ ކުރަނީ ނޫންތޯއެވެ؟ ހައްޤު ދިނުމުގެ ނަމުގައި ނުހައްޤު ހުތުރު ނަންތަކެއް ދެނީ ނޫންތޯއެވެ؟ ބާރުދިނުމުގެ ނަމުގައި އެކަނބަލުންގެ ހަޤީޤީ ބާރުވެރިކަމުން ބޭރުކުރަނީ ނޫންތޯއެވެ؟ ﷲ ތަޢާލާ އަންހެނާވެސް ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވީ މިނިވަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަންހެނާ އަޅާ ހެދުމަކީ ނުވަތަ އޭނާ އިޚްތިޔާރު ކުރާ ގޮތަށް އޭނާގެގޭގައި އޭނާ ޤަރާރުވެ ހުރުމަކީ އަޅުވެތިކަން ކަމުގައި ދެކޭނަމަ މިނިވަންކަމުގެ މާނަ އެބައިމީހުން އެކުރަނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟


އަންހެނާ އިސްލާމީ ޝަރުޢީ ހިޖާބުން ހިޖާބުވެ ހަށިގަނޑު ފޮރުވާ ފަރުދާ ވެއްޖެނަމަ އޭނާ އަޅުވެތިވީކަމަށް ބުނާނަމަ ނުވަތަ އެއީ ނާތަހުޒީބުވުން ކަމަށް ދެކޭނަމަަ އެންމެ މިނިވަން އަދި އެންމެ ތަހުޒީބު ވެގެންވަނީ ވަލުޖަނަވާރު ނޫންތޯއެވެ؟ އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑު ނިވާ ނުކޮށް އުޅުމަކީ ލިބޭ ހައްޤެއް ކަމަށް ދެކެނީތޯއެވެ؟ އެހެންކަމަށްވާނަމަ ތިބާގެ ވެރި އިލާހުގެ މިބަސްފުޅާއި މެދު ވިސްނާލާށެވެ. ﴿ وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آَبَائِهِنَّ أَوْ آَبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾ މާނައީ ” އަދި مؤمن އަންހެނުންނަށް އެކަނބަލުންގެ ބެލުންތައް ތިރިކުރުމަށާއި، އެކަނބަލުންގެ فرج ތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތުގެ ތެރެއިން ފާޅުވެގެންވާތަން ފިޔަވައި (އެބަހީ: މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ފިޔަވައި) އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތް ފާޅުނުކުރާހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ބުރުގާތައް، އެކަނބަލުންގެ ކަރުވަޅުތަކުގައި އަޅައިނިވައިކުރާހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ފިރިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ބަފައިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރިންގެ ބަފައިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރިހެން ދަރިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރިންގެ ފިރިހެން ދަރިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ أخ ންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ أخ ންގެ ފިރިހެން ދަރިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ أخت ންގެ ފިރިހެން ދަރިންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ތެރެއިންވާ އަންހެނުންނަށް، ނުވަތަ އެކަނބަލުންނަށް މިލްކުވެގެންވާ އަޅުންނަށް، ނުވަތަ ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އެދުންވެރި ކަމެއް ނުހިނގާވަރުގެ ގެންގުޅޭ މީހުންނަށް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ عورة ތައް ނޭނގޭވަރުގެ ކުޑަކުއްޖާއަށް މެނުވީ، އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތް ފާޅުނުކުރާހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ (ގަހަނާއާއި) ޒީނަތުގެ ތެރެއިން، ވަންހަނާވެފައިވާ ތަކެތި އެންގުމަށްޓަކައި، ފައިތިލަތަކުން (ބިމުގައި) އެކަނބަލުން ނުތަޅާހުށިކަމެވެ! އޭ مؤمن ންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެންމެން اللَّه އަށް توبة ވާށެވެ! (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުން ދިންނަވައި، نصيب ލިބުމަށްޓަކައެވެ” ކޮންމެއަކަސް ފޮތުގައި އަންގަވާފައިވާ ގޮތަކީ މިއެވެ.

އަދުގެ މުޖްތަމަޢުގައި އަންހެން ކުއްޖާއަކީ ޙަރާމް ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލޯބިވެރިއަކު ނުގެންގުޅޭ ކުއްޖަކުނަމަ އެކުއްޖަކީ ނާތަހުޒީބު ކުއްޖަކަށްވެއެވެ. ކީއްވެތޯއެވެ؟ އަދުގެޖީލަށް ކައިވެނީގެ ކުރިން ހިންގޭ ގުޅުންތަކަކީ ޒީނަތްތެރިކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ. އެއީ މައްސަލައެއް ނޫންކަމަށް ވިސްނާ ކުދިން ގިނައެވެ. ޙުދޫދުގެ ބޭރުން ގުޅުން ހިންގުމަކީ ހައްޤެއްކަމަށް ދެކޭނަމަ ތިބާ އޭގެ ނަތީޖާ ފޮރުވުމުގެ ގޮތުން ކުށެއްނެތް މައުސޫމު ފުރާނައެއް ނެތިކޮށްލަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އެމައުސޫމު ފުރާނައިގެ ދިރިހުރުމުގެ ހައްޤު ކޮބާހެއްޔެވެ؟

ނީލަމުގައި އޮތް ފިނިފެންމަލުގެ މިސާލީ އަދުގެ މުޖުތަމަޢުގައި ޖާހިލިއްޔަ تبرج ން تبرج ވެގެން އުޅޭ އަންހެނުންގެ މިސާލެވެ. ތިމާގެ ހަށިގަނޑު ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ލޯތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ނީލަން ކިޔަމުންދާ އަންހެނުންނެވެ. ތިމާގެ ހަށިގަނޑުގައި ބީހި އުޅުމަށް ހައްޤު ލިބިފައިނުވާ މީސްތަކުނަށް ތިމާގެ ޢިއްފަތްތެރިކަން ހަދިޔާ ކުރާ އަންހެނުންނެވެ. ޖާހިލިއްޔަތުގެ ތެރޭގައިވެ އެމަގަށް އެހެން މީސްތަކުން ލަންބަން މަސައްކަތްކުރާ އަންހެނުންނެވެ.

ދެންވެސް ތިބާއަށް ކަމުދަނީ ނީލަމުގައި އޮތް ފިނިފެންމާތޯއެވެ؟


ނޯޓް: މިއީ އީމެއިލް މެދުވެރިކޮށް ލިބިފައިވާ ލިޔުމެއް، މިލިޔުމުގެ އަސްލުވެރިފަރާތަށް މިލިޔުމުގެ ޝަރަފް އަރުވަން
Read more...

ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި ހީވާގިވެއުޅުން

3.4.23 0

އިސްލާމް ދީނަކީ، ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަމަށް ގޮވާލާ ދީނެވެ. ކީރިތިވަންތަ ﷲ މިދުނިޔެއަށް އިންސާނުން ފޮނުއްވާފައިވަނީ، އެއިލާހު އެންގެވި ގޮތުގެމަތިން، މިބިން އާރާސްތުކުރުމަށެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެހެޔޮ ޢަމަލުކުރަނީ ކޮންބަޔަކުތޯ ބެއްލެވުމަށެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١) الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ (٢) [الملك 1-2] މާނައީ"އެންމެހައި ބާރަކާއި ވެރިކަމެއް އެކަލާނގެ އައްޕުޅުގައިވާ އިލާހު އެންމެހައި އުނިކަންތައްތަކުން ހުސްޠާހިރުވެ ވޮޑިގެންވެއެވެ. އެކަލާނގެއީ މަރުވުމާއި ދިރުން އުފެއްދެވި އިލާހެވެ. އެއީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮ ޢަމަލުކުރަނީ ކާކުތޯ ބެއްލެވުމަށް އިމްތިޙާނު ކުރެއްވުމަށެވެ. އެކަލާނގެއީ ނުހަނު ގަދަފަދަ ނުހަނު ގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ އިލާހެވެ. ކަން މިހެން އޮތްއިރު، ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަން ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، ރަނގަޅުގޮތުގައި ކުރެވޭ ކޮންމެކަމެއްމެ ހެޔޮ ޢަމަލަކަށް ހެދިދާނެއެވެ. ޙަލާލުގޮތުގައި ރިޒުޤުހޯދުމަށް ކުރާ އެންމެހައި މަސައްކަތްތަކާއި، ފައިދާހުރި އެންމެހައި ޢިލްމުތައް އުނގެނުމާއި، ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކަސްރަތުތައް ކުރުމާއި، ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކުޅިވަރުތައް ކުޅުމާއި، ހުއްދަވެގެންވާ ދާއިރާތަކުގައި މުނިފޫހި ފިލުވުމުގެ ކަންތައް ކުރުމާއި، ދުނިޔޭގެ އުފަލާއި އަރާމު ލިބިގަތުމަށް ކުރާ އެންމެހައި ކަންތައްތަކާއި، ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ތަކެތިން ކައިބޮއި ހެދުމާއި، މިއިން ކޮންމެ ކަމަކީވެސް ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ކޮށްފިނަމަ ހެޔޮ ޢަމަލަކަށް ވެގެންދާނޭ ކަންކަމެވެ. އެއީ، މިފަދަ ކަންކަމުގައި ދީނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މިންގަނޑުތަކުގައި ހިފަހައްޓައިގެން، ތެދު ނިޔަތުގައި ކުރާނަމައެވެ. ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ކުރެވޭ ކޮންމެ ހޭދައަކީ ވެސް ޞަދަޤާތެކެވެ. މިގޮތުން، އަނބިދަރީންގެ ކަންތައް ބަލެހެއްޓުމާއި، އެބައިމީހުންނަށް ކުރާ ހޭދަތަކަކީވެސް ހެޔޮނިޔަތް ވާނަމަ، ޘަވާބު ލިބޭނޭ ކަންކަމެވެ.

އަނަސްގެ ކިބައިން البخاري އާއި مسلم ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގެ މާނައިގާ ވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ އެކަލޭގެފާނުގެ ގެކޮޅުގައި އަޅުކަންކުރައްވާ އުޅުއްވާގޮތް އޮޅުން ފިލުވުމަށް އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްހާބު ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ތިން ބޭކަލަކު އެކަލޭގެފާނުގެ ގެކޮޅަށް ވަޑައިގަތެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ގެކޮޅުގައި ޢަޅުކަންކުރައްވާ އެޅުއްވާގޮތުގެ އެބައިމީހުންނަށް ކިޔައިދެވުނު ހިނދު، އެބައިމީހުންނަށް ކުރެވޭ ކަންތައްތައް މަދުކަމުގައި ދެކޭ ޙާލު، ބުންޏެވެ. ނަބިއްޔާ ގެ ކުރިޔަށް ދިޔަތަނާއި އަންނަން އޮތްތަނުގެ ފާފަތައް ފޮހެވިގެންވާ ޙާލުގައިވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ ޢަމަލުތައް މިވަރަށް ހުންނަ ކަމުގައިވާނަމަ، އަހަރުމެންގެ ޙާލަކީ ކޮބައިބާވައެވެ. ދެން އޭގެ ތެރެއިން އެކަކު ބުންޏެވެ. މިއަދަށްފަހު އަހުރެން ހުންނާނީ ނުނިދައި ރޭއަޅުކަންކުރާށެވެ. އެނެއް މީހާ ބުންޏެވެ. އަހުރެން ހުންނާނީ މުޅި އަހަރުދުވަހު ރޯދައަށެވެ. އަނެއްމީހާ ބުންޏެވެ. އަހުރެން ދުވަހަކުވެސް ކައިވެންޏެއް ނުކޮށް، އަޅުކަންކުރުމަށް ހުސްވެގަންނާނީއެވެ. މިބައިމީހުންގެ ވާހަކަ ރަސޫލުﷲ  އަށް އިވިވަޑައިގަތުމުން، އެބައިމީހުންނާ ބައްދަލު ކުރައްވައި ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މިވެނި އެވެނިހެން ބުނިން ހެއްޔެވެ؟ ދަންނާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންކުރެ ﷲ އަށް އެންމެ ބިރުވެތި އެކަލާނގެއަށް އެންމެ ތަޤްވާރި މީހަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ތިމަންކަލޭގެފާނުވެސް ރޯދަވެސް ހިއްޕަވަމެވެ. ރޯދަ ނުހިފައިވެސް ހުންނަވަމުއެވެ. އަދި ރޭއަޅުކަންވެސް ކުރައްވަމުއެވެ. ހަމައެންމެ ރޭގަނޑު އަވަހާރަފުޅު ލައްޕަވާވެސް ހައްދަވަމުއެވެ. އަދި އަންހެނުންނާ ކައިވެނިވެސް ބައްލަވަމުއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ގޮތަކީ ނުވަތަ ސުއްނަތަކީ މިއީއެވެ. ފަހެ، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ގޮތާއި ސުއްނަތް ދޫކޮށްލާ މީހާއީ، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މަންހަޖުން ބޭރުވެގެންވާ މީހެކެވެ".

ރަސޫލު ﷲ  ޙަދީޘު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "وَإِنَّكَ مَهْمَا أَنْفَقْتَ مِنْ نَفَقَةٍ فَإِنَهَا صَدَقَة، حَتَّى اللُّقْمَةُ الَتِّيْ تَرْفَعْهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ" މާނައީ" ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ތިބާކުރާ ކޮންމެ ހޭދައަކީ، ޞަދަޤާތެކެވެ. އެންމެ ކުޑަމިނުން ތިބާގެ އަނބިމީހާއަށް ކާންދޭ ކާއެތިކޮޅަކީވެސް އެއިން ޘަވާބު ލިބޭނޭ އެއްޗެކެވެ." މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވައެވެ.  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ á [البقرة 172] މާނައީ"އޭ އީމާންވި މީސްތަކުންނޭވެ! ތިމަންއިލާހު ތިޔަބައިމީހުނަށް ދެއްވި ޙަލާލު ރަނގަޅު ތަކެތިން ތިޔަބައިމީހުން ކައި އުޅޭށެވެ! އަދި، ހަމައެކަނި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރާ ކަމުގައިވަނީނަމަ އެކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރު ވެރިވާށެވެ!"

ހަމައެހެންމެ، ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެކަލާނގެ އެންމެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވަނީ، މެދު ކެނޑުމެއްނެތި ދެމިގެންވާގޮތެއްގައި ކުރެވޭ ހެޔޮކަންތައްތަކަށެވެ. ރަސޫލު ﷲ  ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "أَحَبُّ الأَعْمَالِ إِلَى اللهِ أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ" މާނައީ"ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ﷲ އެންމެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވަނީ، މަދުން ކުރެވުނު ކަމުގައިވިއަސް ދާއިމީގޮތެއްގައި މެދުކެނޑުމެއްނެތި އަދާކުރެވޭ ޢަމަލުތަކެވެ".

މަސްދަރު : ޑރ. ޢަބްދުލްމަޖީދު ޢަބްދުލްބާރީ، 17 ސެޕްޓެމްބަރ 2010
Read more...

Saturday, September 24, 2022

މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމުގެ ފޮނިމީރު ކަން

24.9.22 0

މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމަކީ، މި ކައުނުގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އުފައްދަވައި މިންވަރު ކުރެއްވީ އެކަލާނގެ ކަމާއި އެއީ އިސްވެ ވޮޑިގެންވާ، ދެމިވޮޑިގެންވާ، އެއްކައުވަންތަ، ކުޅަދުންވަންތަ ކަލެއްކަމާއި އެކަލާނގެ ފިޔަވައި ޙައްޤުގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކު ނެއްކަމާއި އެކަލާނގެއީ ހުރިހާ ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކުން ސިފަ ލިބިވޮޑިގެންވާ އެއްމެހާ އުނި ސިފަތަކުން ހުސްދުރުވެ ވޮޑިގެންވާ ކަލެއްކަމާއި މި ހުރިހައި ކަމެއް ހިތުގެ އަޑިން ޝައްކެއްނެތި ޤަބޫލުކުރުމެވެ.

މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. إِنَّ رَبَّكُمُ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الأَمْرَ مَا مِن شَفِيعٍ إِلاَّ مِن بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ [1] މާނައީ: [ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ، اللَّه އެވެ. އެކަލާނގެއީ، އުޑުތަކާއި ބިން ހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެ އެވެ. ދެން عرشގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ استواء ވެވޮޑިގެންވި އެވެ. އެކަލާނގެ (އެންމެހާ) ކަންތައްތައް މިންވަރު ކުރައްވައި تدبير ކުރައްވަތެވެ. އެކަލާނގެ إذن ފުޅަށް ފަހުގައި މެނުވީ (އެއްވެސް މީހަކަށް شفاعة ތެރިވާނޭ) شفاعة ތެރިޔަކު ނުވެ އެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރި اللَّه އެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރާށެވެ! ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ހަނދުމަ ނުކުރަނީހެއްޔެވެ؟]

ފައިދާ
ނަފާ، ލާބަ އަދި މަންފާ ވެސް ފައިދާގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.[2] ވީމާ، ފައިދާ އަކީ ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް ފޮރުވިފައިވާ ސިއްރުތަކެވެ. ނުވަތަ ޙިކުމަތްތަކެވެ. މިގޮތުން މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމުން ލިބިދޭ ފައިދާތައް ނުހަނު ގިނަގުނަ އެވެ. އޭގެތެރެއިން ބައެއް ފައިދާތަކަށް އަލިއަޅުވާލާނަމެވެ.

މާތް ﷲ އަށް އީމާންވުމުން ލިބިދޭ ފައިދާތައް
v އެއީ ﷲ އަށް ބިރުވެތި ވެވޭ ކަމެއް
ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ބިރުވެތި ވުމަކީ އެއީ މި ފަނާ ވަނިވި ދުނިޔޭން އަބަދަށްޓަކައި ދެމިހުންނަނިވި އާޚިރަތުގެ ގޮވައްޗަށް އިންސާނަކު ގެންދާނެ އެއްމެ ހެޔޮ ކޮއްތެވެ. [3] އެ އިލާހު ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُوْلِي الأَلْبَابِ [4] މާނައީ: [އަދި ތިޔަބައިމީހުން ދަތުރުމަތީގެ ކޮއްތު ލިބިގަންނާށެވެ! ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން އެންމެ މޮޅު ކޮއްތަކީ تقوى އެވެ. އޭ ބުއްދީގެ أهل ވެރިންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް تقوى ވެރިވާށެވެ!]
މިއަދު ގިނަ މީސްތަކުން ވެފައިވަނީ މަރުވުމާއި ކަށްވަޅުގެ ވާހަކަތަކާއި އަދި އާޚިރަތްދުވަހުގެ ވާހަކަތައް ދައްކާއިރު އެއާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނާ ފިކުރުކޮށްނުލާ ބަޔަކަށެވެ. އެކަންތައްތަކާ ދޭތެރޭގައި ކަންބޮޑުނުވާ ޢިބުރަތް ލިބިނުގަންނަ ބަޔަކަށެވެ. އަދި ކިއެއްތޯ އެވެ. ސުވަރުގެއާއި ނަރަކަ މި ދެކަލިމަ ވެފައިވަނީ އެއްވެސް ސަމާލުކަމެއް ނުދެވޭ ދެ ކަލިމަ އަށެވެ. މިކަންތައް މިހެންދިމާވަނީ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކުން ﷲ އަށް އޮންނަ ބިރުވެތިކަން ފިލައި ދިޔުން ފިޔަވައި އެހެންކަމެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ މީހުންގެ އަމާޒަކަށް ވެފައިވަނީ ދުނިޔެ އެވެ. އެބައި މީހުން ވިސްނާ ފިކުރު ކުރަނީވެސް ހަމައެކަނި ދުނިޔެއަށްޓަކަ އެވެ. އެބައި މީހުން ހިނގަނީ ދުނިޔޭގެ ފަހަތުންނެވެ. މިހެންވުމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ހަލާކުވެ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތްވެސް ގެއްލި ދެ އެވެ. އެހެނީ އެބައިމީހުންގެ ހަށިތައް މަރުވެގެން ދިޔުމުގެ ކުރިން އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ވަނީ މަރުވެފަ އެވެ. ﷲ އަށް ބިރުވެތިވުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެންވާ އެތައްކަމެއް އެބައިމީހުންވަނީ ހަނދާންނައްތާލާފަ އެވެ.


ނަރަކައިގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވޭ
ﷲ އަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އީމާންވާ މީހާ ނަރަކައަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި ބިރުވެތިވާނެ އެވެ. އެތަނުގެ ޢަޛާބަށް ކެތްނުކުރެވޭނެކަން ދަންނާނެ އެވެ. މުއުމިނު އަޅުންނަކީ މި ޢަޛާބަށް ދާންޖެހިދާނެތީވެ އެއާ ދޭތެރޭގައި ބިރުވެތިވެ އެއިން ސަލާމްތަވުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރާމީހުންނެވެ. ވޭންދެނިވި ޢަޛާބުން ފުރިގެންވާ މި ނަރަކައިން ސަލާމަތް ވުމަށްޓަކައި އެތަނާ ބެހޭ ވަރަށް ގިނަ ޚަބަރުތައް ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގައި އައިސްފައިވެ އެވެ. ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. لَهُم مِّن فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِّنَ النَّارِ وَمِن تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ذَلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبَادَهُ يَا عِبَادِ فَاتَّقُونِ [5] [(ނަރަކައިގައި) އެއުރެންނަށް އެއުރެންގެ މަތީގައި އަލިފާނުގެ ފަށަލަތަކެއްވެ އެވެ. އަދި އެއުރެންގެ ދަށުގައިވެސް (އަލިފާނުގެ) ފަށަލަތަކެއްވެ އެވެ. اللَّه އެތަކެތިން އެކަލާނގެ އަޅުތަކުން ބިރުގަންނަވަތެވެ. އޭ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުންނޭވެ! ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް تقوىވެރިވާށެވެ!]


އެންމެ ބޮޑަށް ބިރުވެތިވަނީ ޢިލްމުވެރިން
ﷲ އަށް އީމާންވި މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން އެއްމެ ބޮޑަށް އެކަލާނގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވަނީ ޢިލްމުވެރިންނެވެ. ނަބީ ބޭކަލުން ފިޔަވައި މީސްތަކުން ކުރެ އެއްމެ އީމާންކަން ހަރުދަނާވެ ވަރުގަދަވެފައިވާ ބަޔަކީވެސް އެބައި މީހުންނެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ އީމާންކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ[6] މާނައީ: [اللَّهއަށް ބިރުވެތިވާކަން ކަށަވަރީ، އެކަލާނގެ އަޅުންގެތެރެއިން علمވެރިންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّهއީ، عزيزވަންތަ، ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.]


ﷲ ގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ހުންނަންޖެހޭ ހުރުމަށް ބިރުވެތިވުން
ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ކުރިފުޅުމަތީ ހުއްޓި ހުންނަންޖެހޭ ޚާއްޞަ ދެ ވަގުތެއްވެ އެވެ. އެއީ ނަމާދުގައި އެ އިލާހުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ހުއްޓި ހުންނަ ހުރުމާއި އާޚިރަތް ދުވަހު އެ އިލާހާ ބައްދަލުވާހިނދު އެ އިލާހުގެ ކުރިފުޅުމަތީ ހުއްޓި ހުންނަ ހުރުމެވެ.[7] މިފަދަ މަޤާމުތަކުގައި ހުއްޓި ހުންނަން ޖެހޭކަންވެސް އެނގެނީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ފުރިހަމަށް އީމާންވާ މީހުންނަށެވެ. އީމާނުގެ އަހުލުވެރިން މިފަދަ މަޤާމުތަކުގައި ހުއްޓި ހުންނަންޖެހޭނެކަން ދަނެ ދުނިޔޭގައި ލިބިފައިވާ މަދުވަގުތުގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފައި ތައްޔާރުވެ އެވެ. ނަމާދަށް ބަންގިގޮވުމުން ބަންގިއަށް އިޖާބަދޭން އެނގެ އެވެ. އަދި މަޑުމައިތިރިކަމާއި ޚުޝޫޢަތްތެރިކަމާއެކު ނަމާދުގައި ހުރެވެ އެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޤިޔާމަތްދުވަހުގެ ހުއްޓި ހުންނަ ހުރުމަށް އަމާންކަން ލިބިގެން ދާނެ އެވެ. އެ ބިރުވެތިކަން ތިމާގެ ހިތަށް ވެރިވެގެން އަންނަނީ ފުރިހަމަގޮތުގައި ﷲ އަށް އީމާންވެފައިވާނަމަ އެވެ. އެއްވެސް ބިރުވެތިކަމެއް ނެތި، ދެއްކުމަށް ނަމާދު ކުރާމީހުންނަށް އެ ބިރުވެތިކަމާއެކު ނަމާދެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި އެފަދަ މީހުން ނަމާދަށް ހުއްޓި ހުންނަ ހުރުން ޤިޔާމަތްދުވަހު ﷲ ގެ ޙަޟުރަތުގައި ހުއްޓި ހުންނަންޖެހޭ ޖެހުމަށް އެއްވެސް ސަލާމަތްތެރިކަމެއް ރައްކާތެރިކަމެއް ލިއްބައެއް ނުދޭނެ އެވެ. މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا، إِنَّ هَؤُلَاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا [8] މާނައީ: [އަދި ރޭގަނޑުން ބައެއްގައި، އެކަލާނގެއަށް ކަލޭގެފާނު سجدة ކުރައްވާށެވެ! އަދި ރޭގަނޑުގެ ދިގު ވަގުތުތަކުގައި، ކަލޭގެފާނު އެކަލާނގެއަށް تسبيح ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، މިބައިމީހުން ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމަށް ލޯބިކުރެތެވެ. އަދި ބަރުދަންހުރި ދުވަހެއް އެއުރެންގެ ފަހަތަށް ދޫކޮށްލަތެވެ.] ﷲ ގެ ޙަޟުރަތުގައި ކޮޅަށް ހުންނައިރު އަމާންކަން ގެއްލިގެންދާ މީހުންގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވަމުން އެހެން އާޔަތެއްގައި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَيْرَ الأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُواْ للّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ، وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُّقَرَّنِينَ فِي الأَصْفَادِ ، سَرَابِيلُهُم مِّن قَطِرَانٍ وَتَغْشَى وُجُوهَهُمْ النَّارُ [9] މާނައީ: [އެދުވަހުން، ބިން އެހެން ބިމަކަށް، އަދި އުޑުތައް (އެހެން އުޑުތަކަކަށް) ބަދަލުކުރައްވާނެތެވެ. އަދި އެއްކައުވަންތަ، ބާރުވެރިވަންތަ اللَّهގެ حضرةއަށް އެންމެން ނުކުންނާނެތެވެ. އަދި އެދުވަހުން، ކުށްވެރިންތައް އެކުއެކުގައި ކަސްތަޅު އެޅިފައިވާތީ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނޫ އެވެ. އެއުރެންގެ ފޭރާން ވަނީ ކަތުރާނުންނެވެ. އަދި އަލިފާން، އެއުރެންގެ މޫނުތައް ފޮރުވައިލާނެތެވެ.] މިފަދަ ކަންކަމުން ސަލާތްތެރިކަމާއި އައަމާންކަން ލިބިގެން ދިޔުން އެއީ ކިހާބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއްތޯ އެވެ؟ އަދި އެހާމެ ބޮޑު ފައިދާއެއްވެސް މެ އެވެ.


މަރާއި ކަށްވަޅުގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވެވޭ
މަރު އަންނާނޭކަމީ އެއްމެން ޤަބޫލުކުރާ އަދި އެއްވެސް މީހަކަށް އިންކާރު ކުރެވެން ނެތް ޙަޤީޤަތެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ޙަޤީޤަތުގެ މައްޗަށް ބިރުވެތިވަނީ ވަރަށް މަދު ބައެކެވެ. އެއީ ފުރިހަމަގޮތުގައި ﷲ އަށް އީމާންވުމުގެ އުފާ ޙާޞިލުކޮށްގެން ތިބި މީހުންނެވެ. ކާމިޔާބު ލިބޭނޭ މީހުންނަކީ އެބައި މީހުންނެވެ. މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَما الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ [10] މާނައީ: [ކޮންމެ نفسއަކީވެސް، މަރުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާނޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި، (ތިޔަބައިމީހުން ކުޅަ عملތަކަށް) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފުރިހަމަޔަށް ޖަޒާ ދެއްވާނެކަން ކަށަވަރީ، قيامةދުވަހުންނެވެ. ފަހެ، ނަރަކައިން އެއްކިބާކުރައްވައި، ސުވަރުގެޔަށް ވެއްދެވި މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެމީހަކު نصيبލިބިގެންފިކަން ކަށަވަރެވެ. ކެހިވެރިކަމުގެ ވަގުތީ އުފަލެއް ދޭ އެއްޗެއްކަމުގައި މެނުވީ، ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުން ނުވެ އެވެ.]
ﷲ އަށް ކިޔަމަންގަތް އަޅުންގެ ފުރާނަ ނުކުމެގެން ދާއިރު އެ އިލާހުގެ އޯގާވަންތަކަން އެބައި މީހުންގެ މައްޗަށް ލައްވާނެ އެވެ. އެފަދަ ޞާލިޙު އަޅުތަކުންގެ ފުރާނަތައް ހިތްޕަވާއިރު މަލަކުލް މައުތު ގެފާނު ހުންނަވާނީ ވަރަށް ރިވެތިވެގެންވާ ސިފައެއްގަ އެވެ. މި ހުރިހާ ރަނގަޅު ގޮތްތަކެއް އޭނާއަށް ދެއްވޭނީ އޭނާ ﷲ އަށް ކިޔަމަންގަތުމުގެ ސަބަބުން އެ އިލާހުގެ ރުހިވޮޑިގަތުން އޭނާއާ އެކުގައި ވާތީ އެވެ. އެ އިލާހުގެ ވަޙީ ބަސްފުޅުގައި ވަނީ މިފަދައިންނެވެ. يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ، ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً ، فَادْخُلِي فِي عِبَادِي ، وَادْخُلِي جَنَّتِي [11] މާނައީ: [އޭ ހިތްހަމަޖެހިގެންވާ ފުރާނަޔާއެވެ! ރުހިގެންހުރެ، ރުހުން ލިބިގެންވާ حال، ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ حضرةއަށް އެނބުރިދާށެވެ! ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރެޔަށް ވަންނާށެވެ! އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ސުވަރުގެޔަށް ވަންނާށެވެ!]

ﷲ ގެ ޢަޛާބަށާއި އެކަލާނގެ ކޯފާއަށް ބިރުވެތިވޭ
ﷲ އަށް ފުރިހަމައަށް އީމާންވުމުގެ ސަބަބުން ﷲ ޙަރާމް ކުރެއްވި ބޮޑެތި ފާފަތަކަށް އަރައިގަންނަންޖެހިލުންވެ ބިރުވެތިކަން އުފެދި އެފަދަކަންކަމުން މީހާގެ ނަފުސު ރައްކާތެރިކުރެ އެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވަނީ ހަނދާންނެތިގެން ނުވަތަ މީހާގެ ހިތަށް ޖެހިފައިވާ ބަލިމަޑުކަމެއްގެ ސަބަބުން ވިޔަސް އެކަލާނގެ ޙަރާމް ކުރެއްވި ބޮޑުފާފައަކަށް އަރައިގަނެވި މީހާގެ ނަފުސު ﷲ ގެ ކޯފާއަށް ހުށަހެޅިއްޖެ ނަމަ އެކަމާ ހިތާމަކޮށް އަވަސްއަވަހަށް ތައުބާގެ މަގު ޚިޔާރު ކުރެ އެވެ. އިންސާނާގެ ކިބައިގައިވާ ރޫޙާނީބައި މިފަދަ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި ވަގުތުން ހޭވެރިކަންވެ ކުރެވުނު ކުށުގެ މަތިން ހަނދާންކޮށްދެ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އޯގާވެރިކަމާއި ރުއްސެވުމާއި ފުއްސެވުމުގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށްދެ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ދީލަތި ދަރުބާރަށް މީހާގެ ނަފުސު ގެންގޮސް ކުށް ފިލުވާލަ އެވެ. އެއީ ނުކުރާ ފާފައަކަށް ހަދާލަ އެވެ. ފަހުން ތައުބާ ވުމަކަށް ލަހެއް ނުކުރާނެ އެވެ.[12] އައްޞަޙީޙައިނިގައި ނަބިއްޔާ ޞައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެ އެވެ. "إن عبداً أصاب ذنباً فقال : يارب إني أذنبت ذنباً فاغفره لي . فقال ربه: علم عبدي أن له رباً يغفر الذنب ويأخذ به فغفر له , ثم مكث ماشاء الله , ثم أصاب ذنباً آخر ..." [13] [އަޅަކު ފާފަކުރުމަށްފަހު ދަންނަވާނެ އެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލަކޮ! މިއަޅާއަށް ފާފައެއް ކުރެވިއްޖެ އެވެ. މިއަޅާގެ ފާފަ ފުއްސަވާ ދެއްވާނދޭވެ! މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވާނެ އެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅާ އޭނާގެ ފާފަ ފުއްސަވާދެއްވާ އަދި އެފާފަތަކުގައި ހިއްޕަވާ ކަލަކު ވޮޑިގެންވާން ދެނެގެންފި އެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅާގެ ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވައިފީމެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ މާތް ﷲ މިންވަރުކުރައްވާފައިވާ މުއްދަތެއް ހޭދަކުރުމަށްފަހު ފާފަ ކުރާނެ އެވެ." އަދި ފުރަތަމަ ބުނިހެން ދެ ފަހަރު ބުނާނެ އެވެ.[14] މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُواْ أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ [15] މާނައީ: [އަދި، އެއުރެންނީ ހުތުރުކަން ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެއްކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ، އެއުރެންގެ نفسތަކަށް އަނިޔާވެރިވެއްޖެނަމަ، (އެބަހީ: ކިތަންމެ ކުޑަނަމަވެސް ފާފައެއް ކޮށްފިނަމަ) اللَّه ހަނދުމަކޮށް، އެއުރެންގެ ފާފަތައް ފުއްސެވުންއެދި دعاءކޮށް އުޅޭމީހުންނެވެ. اللَّه ފިޔަވައި ފާފަފުއްސަވާނީ ފަހެ، ކާކުހެއްޔެވެ؟ އަދި، އެއުރެން ދެނެތިބި حال އެއުރެން ކުޅަ ކުށުގެ މަތީގައި ދެމިއެއް ނުތިބެ އެވެ.]


އީމާނުގެ އަހުލުވެރިން ބިމުގައި ތަމްކީނު ކުރައްވާ ބާރުގަދަ ކުރައްވާ
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ [16] މާނައީ: [ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން إيمانވެ، صالح عملތައްކޮށް އުޅުނުމީހުންނަށް، އެއުރެންގެ ކުރިން އުޅުނު މީހުން خليفة ވެރިކުރެއްވިފަދައިން، ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން ބިމުގައި خليفة ވެރިކުރައްވާނެ ކަމަށާއި، އެއުރެންނަށްޓަކައި އެކަލާނގެ ރުއްސެވި އެއުރެންގެ دين، ހަމަކަށަވަރުން، އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި تمكين ކުރައްވާނެ ކަމަށާއި، އެއުރެންގެ ބިރުވެރިކަމަށްފަހު، ހަމަކަށަވަރުން، أمان ކަމަކަށް އެއުރެން ބަދަލުކުރައްވާނެކަމަށް، اللَّه وعدކުރައްވާފައިވެ އެވެ. އެއުރެން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް شريك ނުކޮށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރެތެވެ. އެއަށްފަހު كافرވެއްޖެމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެއުރެންނީ، ހަމަ فاسقންނެވެ.]


އީމާނުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ބިމުގައި އަމާންކަން ލިބޭ
މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. الَّذِينَ آمَنُواْ وَلَمْ يَلْبِسُواْ إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ [17] މާނައީ: [އެއުރެންނަކީ، إيمانވެތިބެ، އެއުރެންގެ إيمانކަމުގެ ތެރެއަށް (شركގެ) އަނިޔާވެރިކަމެއް ނުލާ މީހުންނެވެ. އަމާންކަންހުރީ، އެއުރެންނަށެވެ. އަދި އެއުރެންނީ ތެދުމަގު ލިބިގެންވާ މީހުންނެވެ.]


އީމާންކަމުގެ ސަބަބުން ޙައްޤުތައް ފުރިހަމައަށް ލިބޭ
އެކި ޒަމާންތަކުގައި އިންސާނާ އަބަދުވެސް ދަޢުވާ ކުރަމުންދަނީ އަނިޔާއާއި ބޭއިންސާފުން ކަންތައްތައް ކުރާކަމުގެ ދަޢުވާ އެވެ. މީސްތަކުން ﷲ އަށް ފުރިހަމައަށް އީމާންވެއްޖެކަމުގައިވާނަމަ މާތްﷲ އެތަނެއްގައި ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމު ކުރައްވަ އެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمًا[18] މާނައީ: [އަދި مؤمنއަކު ކަމުގައިވާ حال، صالح عملތައް ކުރާމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އަނިޔާއެއް ލިބިދާނެކަމަކަށް އަދި حقއެއް އުނިވެދާނެކަމަކަށްވެސް އޭނާ ބިރެއް ނުގަންނާނެތެވެ.]


އިންސާނާގެ ޢަމަލުތައް ޤަބޫލުވެވިގެން ވޭ
ﷲ އަށް އީމާން ނުވާ ކާފިރުންނާއި ޝިރުކު ކުރާ މީހުންގެ ޢަމަލުތަކަކީ ޤިޔާމަތްދުވަހުން އެއްވެސް އަގެއްނެތް އެއްޗެއްކަމުގައި އެކަލާނގެ ލަ އްވަވާ އެކަންވަނީ އަންގަވާފަ އެވެ.[19] އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء حَتَّى إِذَا جَاءهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِندَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ [20] މާނައީ: [كافرވި މީހުން (ދަންނާށެވެ!) އެއުރެންގެ عملތައްވަނީ، ތަނަވަސް ހުސްބިމެއްގައިވާ އަވާމެންދުރެއް ފަދައިންނެވެ. އަނގަހިއްކައިގެންފައިވާ މީހާ، އެއީ ފެންކަމަށް ހީކުރެތެވެ. އޭނާ އޭގެކައިރިޔަށް އަތުވެއްޖެ ހިނދު، އޭނާޔަށް (އޭނާ ހީކުރި) އެއްޗެއް ނުފެނުނެވެ. އަދި އޭނާޔަށް އެތަނުން ފެނުނީ، اللَّهގެ ނިޔާފުޅެވެ. ފަހެ، އެމީހާގެ حساب، އެކަލާނގެ އެމީހާޔަށް ހަމަޔަށް ދެއްވަ އެވެ. اللَّه އީ، حساب ބެއްލެވުން އަވަސްވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ އެވެ.] މާތް ﷲ އަށް އީމާން ނުވާ މީހަކު މުޖުތަމަޢަށް ފައިދާހުރިގޮތުގައި ޢަމަލުތައް ބެހެއްޓިނަމަވެސް އެފަދަ މީހަކު ކުރާ އެއްވެސް ޢމަލެއް އަޅުކަމެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެ އެވެ. އަދި އެފަދަ ޢަމަލަކަށް ޘަވާބު ލިބިގެން ނުދާނެކަންވެސް އިސްވެ ދިޔަ އާޔަތުން ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގިއްޖެ އެވެ. ސަބަކީ އެމީހުން ﷲ އަށް އީމާން ނުވުމެވެ.


އީމާނުގެ އަހުލުވެރިއާއަށް ފިތުނައިގެ ކުރިމަތީގައިވެސް ޘާބިތުކަން ލިބޭ
މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. يُثَبِّتُ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ وَيُضِلُّ اللّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللّهُ مَا يَشَاء[21] މާނައީ: [ދުނިޔޭގެ حياةގައްޔާއި، آخرةގައި ސާބިތުވެގެންވާ (حق) ބަހުން إيمانވި މީހުންނަށް، اللَّه ސާބިތުކަން ދެއްވަތެވެ. އަދި اللَّه، އަނިޔާވެރިން މަގުފުރައްދަވަތެވެ. އަދި اللَّه، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ކަމެއް ކުރައްވަތެވެ. އަދިވެސް ﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا [22] މާނައީ: [އަދި (كافرންގެ) جماعةތައް مؤمنންނަށް ފެނުނުހިނދު، އެއުރެން ބުނޫއެވެ. މިއީ ތިމަންމެންނަށް اللَّه އާއި، އެކަލާނގެ رسول އާ وعد ކުރެއްވި ކަންތަކެވެ. އަދި اللَّه އާއި، އެކަލާނގެ رسول އާ އިއްވެވީ ތެދުބަހެވެ. އަދި އެއުރެންނަކަށް އެކަމުގެ ސަބަބުން إيمانކަމާއި، ކިޔަމަންތެރިކަން މެނުވީ އިތުރެއް ނުވެތެވެ.]


އީމާނުގެ ސަބަބުން މީހާ ޠާހިރު މީހަކަށް ވެދޭ
މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ [23] މާނައީ: [އޭ إيمانވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! مشركންނަކީ، ނަޖިސް ބަޔެއްކަން ކަށަވަރެވެ.] މި އާޔަތުން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގޭގޮތުގައި އީމާން ވުމަކީ ނަޖިހުންނާއި ކުށްފާފައިންވެސް މީހާ ޠާހިރު ކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އަދި އީމާން ނުވާ މީހާ އެއީ ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ނަޖިސް މީހެއްކަމެވެ.


އީމާނުގެ ސަބަބުން އިންސާނާ ﷲ ގެ ވަލީވެރިއަކަށް ވެދޭ
ﷲ ގެ ވަލީވެރިންނަކީ އެބައިމީހުންގެ މުޅި ޙަޔާތުގައިވެސް ﷲ ގެ ޝަރީޢަތުގައިވާ ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާ އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާ މީހުންނެވެ. އެފަދަ މީހުންނަށް ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައިވެސް ހުރި ނިޢުމަތެއްގެ ބޮޑުކަމާ އެވެ.[24] މާތްﷲ ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ [25] މާނައީ: [اللَّه އީ، إيمان ވި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ވާގިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ އެވެ. އެކަލާނގެ، އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް އެއުރެން ނެރުއްވަ އެވެ. އަދި، كافرވި މީހުންގެ އެކުވެރި ވާގިވެރިންނަކީ، شيطانންނެވެ. އަލިކަމުގެ ތެރެއިން އަނދިރިކަމަށް، އެ شيطانން އެއުރެން ނެރެތެވެ. އެއުރެންނީ، ނަރަކައިގެ أهلވެރިންނެވެ. އެއުރެން އެތާނގައި ދެމިތިބޭނެތެވެ.]


އީމާނުގެ ސަބަބުން މީހާ ﷲ ގެ މިންވަރުފުޅަށް ރުހި ކެތްތެރި މީހެއްކަމުގައިވޭ
ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވި އެވެ. " إِنَّ عِظَمَ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلاءِ ، وَإِنَّ اللهَ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاهُمْ ، فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا ، وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السُّخْطُ"[26] މާނައީ: [ހަމަކަށަވަރުން ޖަޒާގެ ބޮޑުކަންވަނީ މުޞީބާތުގެ ބޮޑުކަމާއެކުގަ އެވެ. (އެބަހީ މުސީބާތް ބޮޑުވިވަރަކަށް އަޖުރުވެސް ބޮޑުވާނެ އެވެ.) އަދި ﷲ ބަޔަކު ދެކެ ލޯބިވެ ވޮޑިގަންނަވާހިނދު އެބަޔަކު އިމްތިޙާންކުރައްވަ އެވެ. ފަހެ (އެކަލާނގެ އިމްތިޙާނަށް) ރުހިއްޖެ މީހާ ދަންނާށެވެ. އޭނާއަށް (ﷲ ގެ) ރުހިވޮޑިގަތުންވެ އެވެ. އަދި (އެކަލާނގެ އިމްތިޙާނަށް) ނުރުހިއްޖެ މީހާ ދަންނަ އެވެ. އޭނާއަށް (ﷲ ގެ) ރުއްސެވުން ވެ އެވެ.] ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތަޢާލާގެ މިންވަރުފުޅަށް ރުހި ކެތްތެރިވުން ވަނީ ﷲ ތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގެ ތެރެއިންނެވެ.

ﷲ އަށް އީމާން ވުމުގެ ސަބަބުން މީހާގެ މުދަލާއި ލެއާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކޮށްދޭ
ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވި އެވެ. "أمرت أن أقاتل الناس حتى يـشـهــدوا أن لا إلــه إلا الله وأن محمد رسول الله ، ويـقـيـمـوا الصلاة ، ويؤتوا الزكاة ؛ فإذا فعلوا ذلك عصموا مني دماءهم وأموالهم إلا بحق الإسلام ، وحسابهم على الله تعالى"[27] މާނައީ: [لا إلــه إلا الله މިކަލިމަ ކިޔައި މި ކަލިމައަށް އީމާންވެއްޖައުމަށްދާންދެން މީސްތަކުންނާ ހަނގުރާމަ ކުރެއްވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އަމުރުވެވިގެންވެ އެވެ. އެބައިމީހުން އެ ކަލިމަ ކިޔައި އީމާންވެއްޖެނަމަ އެމީހުންގެ ލެޔާއި މުދާ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިވެގެންވެ އެވެ. އަދި އެބައި މީހުންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ޙިސާބު ބެއްލެވުން ވަނީ ﷲ އަށެވެ.]


ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ﷲ އަށް އީމާންވާ މީހާ ﷲ ގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންވޭ
އެފަދަ މީހާ ވާޖިބުތައް ބަރާބަރަށް އަދާކުރެ އެވެ. މީހާގެ ނަފުސު ހެޔޮކަމުން ފުރާލަ އެވެ. ނަމާދު ކުރެ އެވެ. ރަމަޟާންމަހު ރޯދަ ހިފަ އެވެ. ޒަކާތްދެ އެވެ. އަދި ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މީހާ ގެފުޅަށް ގޮސް ޙައްޖުވެ އެވެ. އަދި އެހެނިހެން ހެޔޮކަންތައްކޮށް ދީނުގައި ވަރުގަދައަށް ސާބިތުވެ އެވެ. މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ[28] މާނައީ: [باطل މަގުން އެއްކިބާވެތިބެ، اللَّهއަށް އަޅުކަން خالصކުރާ حال، اللَّهއަށް އަޅުކަންކުރުމަށާއި، ނަމާދު قائمކުރުމަށާއި، ޒަކާތްދިނުމަށް މެނުވީ، އެއުރެންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައެއް ނުވެތެވެ. އަދި ސީދާވެގެންވާ دينއަކީ އެއީ އެވެ.] އަދި ފާފަތަކުން ދުރުވެ ރައްކާތެރިވެ އެވެ. އެއީ ދީނުގައި ވަރުގަދައަށް ސާބިތު ވުމަށްޓަކަ އެވެ. އަދި އެއީ އީމާންވި ފަރާތުގެ މަތިވެރިކަމަށްޓަކައި އެފަރާތުގެ އަމުރުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ބޯލަނބާ ކިޔަމަން ވުމަށްޓަކަ އެވެ. މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވި އެވެ." اتقوا السبع الموبقات الشرك بالله والسحر وقتل النفس التي حرم الله إلا بالحق وأكل الربا وأكل مال اليتيم والتولي يوم الزحف وقذف المحصنات الغافلات "[29] މާނައީ: [އެއްމެ ބޮޑުވެގެންވާ ހަތް ފާފައިން ތިޔަބައިމީހުން ދުރުވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ! އެއީ ﷲ އާއި އެހެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުކުރުމާއި ސިހުރު ހެދުމާއި ﷲ ޙުރުމަތް ކުރައްވާފައިވާ ފުރާނައެއް ޙައްޤު ނޫން ގޮތުގައި މެރުމާއި ރިބާކެއުމާއި ޔަތީމު ކުއްޖާގެ މުދާ ހުއްދަނޫންގޮތުގައި ކެއުމާއި ޖިހާދުގެ މައިދާނުން ފިލަން ދުވުމާއި އަދި ޢިއްފަތްތެރި އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ޒިނޭގެ ޤަޒްފު ކުރުމެވެ.][30]


ﷲ އަށް އީމާން ވުމުގެ ސަބަބުން ހިތްހަމަ ޖެހުން ލިބިގެންދޭ
މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެއްމެ ގިނަބަޔަކު އެއްމެ ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުރަމުން އަންނަނީ އެބައި މީހުންގެ ހިތްހަމަ ޖެއްސުމަށް އެކިއެކި ކަންކަން ކުރުމަށެވެ. ދުނިޔޭގެ އެތައްމިތަނަށް ޓޫރިސްޓުންގެ ގޮތުގައި ޒިޔާރަތްކުރަމުން ދަނީ ހިތްހަމަ ޖެހޭނެގޮތެއްވޭތޯ އެވެ. ޝިރުކުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ އުފަލެއް ޖަމާކުރިއަސް ހިތްހަމަ ޖެހޭގޮތެއް ނުވެ އެވެ. ތެދުމަގުލިބި ހިތްހަމަޖެހުން ލިބެނީ މާތްﷲ އަށް އީމާންވެ އެކަލާނގެ ހަނދުމަކުރުމުންނެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެކަން ނޭނގެނީ އެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. الَّذِينَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ [31] މާނައީ: [އެއުރެންނީ، إيمانވި މީހުންނެވެ. އަދި اللَّه ހަނދުމަކުރުމުން، އެއުރެންގެ ހިތްތައް ހަމަޖެހޭ މީހުންނެވެ. ހިތްތައް ހަމަޖެހެނީ، اللّه ހަނދުމަކުރުމުން ނޫންހެއްޔެވެ؟]


ސުވަރުގެ އާއި ނަރަކައަކީ ޙާޤީޤަތެއްކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް ކަށަވަރު ކުރެވޭ
ﷲ އަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އީމާންވެފައިވާ މީހުން ސުވަރުގެއާއި ނަރަކަ އެއީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ވާ ދެތަންކަމަށް ޤަބޫލުކުރެ އެވެ. އަދި ހިތުން ރުހުމުން ނަރަކައިން ސަލާމަތްވެ ސުވަރުގެ ޙާޞިލު ކުރުމަށް ގދައަޅާ މަސައްކަތް ކުރެ އެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُولَـئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ [32] މަނައީ: [އަދި إيمانވެ صالح عملތައް ކުޅަމީހުން، އެއީ ސުވަރުގޭގެ أهلވެރިންނެވެ. އެއުރެންނީ، އެތާނގައި ދެމިތިބޭނޭ މީހުންނެވެ.] ކަންމިހެން ހުރިކަމުގައިވިއަސް ކުފުރުގެ އަހުލުވެރިންނަށް އެބައިމީހުންގެ ނުބައި ނުލަފާކަމާއި ބޮޑާކަމުގެ ސަބަބުން ނަރަކަ އެއީ ޔަޤީނުންވެސް ވާ ތަނެއްކަމެއް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވެ އެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ [33] މާނައީ: [كافرވިމީހުން ނަރަކަޔަށް ހުށަހަޅުއްވާދުވަހު (އެއުރެންނަށް އަންގަވާނެތެވެ.) މިއީ حقތެދުކަމުގައި ނުވޭހެއްޔެވެ؟ އެއުރެން ބުނާނެތެވެ. އެހެންނަކުންނޫނެވެ! އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ގަންދީބުނަމެވެ. (މިއީ حقތެދެވެ.) އެކަލާނގެ وحىކުރައްވާނެތެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން كافرވެ އުޅުނުކަމަށްޓަކައި ވޭންދެނިވި عذابގެރަހަ ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ!]


މަލާއިކަތުން މުއުމިނު އަޅުތަކުންނަށް ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވުމަށާއި ރަޙުމަތްލެއްވުން އެދި ދުޢާކުރޭ
ޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި މަލާއިކަތުންގެ ދުޢާ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އިޖާބަކުރައްވަ އެވެ. މަލާއިކަތުންގެ ދުޢާގެ ސަބަބުން ﷲ އަށް އީމާންވި މުއުމިނުންނަށް ޢިއްޒަތްތެރިކަން ލިބިގެން ދެ އެވެ. މިއީ ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް ﷲ އަށް އީމާންވެގެންތިބި މުއުމިނުންނަށް ލިބިގެންދާނެ ބޮޑެތި ފައިދާތަކުން ފައިދާއެއްކަން ކަށަވަރެވެ.[34] މުއުމިނުތަކުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވުންއެދި މަލާއިކަތުން ދުޢާ ކުރައްވާކަން އަންގަވައި އެ އުފާވެރި ޚަބަރު އަންގަވަމުން ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެ އެވެ. "الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا ..."[35] މާނައަކީ: ޢަރްޝި އުފުއްލަވާ މަލާއިކަތުންނާއި އޭގެ ވަށައިގެންވާ މަލާއިކަތުން އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޙަމްދާއިއެކު ތަޞްބީޙަ ދަންނަވަ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް އީމާންވެތެވެ. އަދި އީމާންވި މީސްތަކުންނަށް ފާފަފުއްސެވުން އެދި ދުޢާކުރައްވަތެވެ."

ﷲގެ އެހީތެރިވެ ވޮޑިގަތުމާއި ވާގިވެރިވެވޮޑިގަތުން މުއުމިނުތަކުންގެ މައްޗަށްވޭ
އަހަރެމެން އިންސާނުންނަކީ އަބަދުވެސް އަނެކާގެ އެހީތެރިކަމާއި މަދަދަށް ނުހަނުބޭނުންތެރި ވެފައިވާ ބައެކެވެ. ތަފާތު އެކި ކަންތައްތަކުގަ އެވެ. އެއްވެސް އިންސާނަކީ ހުރިހައިކަމަކަށް ކުޅަދާނަކަމާއި ބާރުވެރިކަމާއި ހިތުހުރިހައިގޮތަކަށް އުޅުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ މީހެއްނޫނެވެ. ކަންއޮތީ އެހެންކަމުގައި ވިޔަސް ހަށިފާރަވެރިންނާއި ބޮޑީގާޑުން އަދިވެސް އެހެނިހެން ތަފާތު ވަޞީލަތްތަކުގެ ބޭނުންކޮށްގެންވެސް، މީހާއަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ފަދަ އެންމެހައި ނުރައްކާތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް މީސްތަކުން އަންނަނީ މަސައްކަތްކުރަމުންނެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތަކީ އެ އެންމެހައި ތަކެއްޗަކީވެސް ޙަޤީޤީ ބާރެއް ލިބިގެން ނުވާތަކެއްޗަށް ވުމުން ނުރައްކާތެރި ޙާދިސާތަކުގައި އެ ތަކެތިން ވާ އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނެތި މީހާ ނުރައްކަލަށް ހުށަހޮޅިގެންދިއުމެވެ.

އެންމެހައި އާރަކާއި ބާރެއް އަދި ކުޅަދުންވަންތަކަން މިލްކުވެ ވޮޑިގެންވަނީ ޖައްބާރުވަންތަ ޤައްހާރުވަންތަ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށެވެ. އެއީ ދުނިޔެއާއި ދުނިޔޭގައި ލެއްވިހައި ތަކެއްޗެއްގެ ވެރި އިލާހެވެ. ކަންތައްތައް ހިނގަމުންދަނީ އެކަލާނގެ ރާއްވަވައި ހިންގަވާ ގޮތަށެވެ. އެ އިލާހުގެ އެހީތެރިކަމާއި ވާގިވެރިވެ ވޮޑިގަތުން މީހެއްގެ މައްޗަށް އޮތުމަކީ ޝައްކެއްވެސް ނެތްގޮތުގައި އެމީހަކަށް އެންމެހައި ނުރައްކާތަކުންނާއި ޢާފާތްތަކުން މިންޖުވާނެކަމެއްކަން ޔަޤީނެވެ. އެ އުފާވެރި ޚަބަރު މީސްތަކުންނަށް އަންގަވައި ވަޙީކުރައްވަމުން ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَـذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ "[36] މާނައަކީ: ހަމަކަށަވަރުން މީސްތަކުންކުރެ އިބުރާހީމްގެފާނަށް (ނިސްބަތް ވުމުގައި) އެންމެ އައުލާކަންބޮޑީ އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވީ މީހުންނާއި މި ނަބިއްޔާއާއި (އެބަހީ މުޙައްމަދު ގެފާނާއި) އީމާންވި މީހުންނެވެ. ﷲ އީ އީމާންވި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ ވާގިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ."


ނިއްމުން

ﷲ ގެ މިންވަރުފުޅާއި ވާގިފުޅާއެކު އަޅުގަނޑުގެ އެސައިންމަންޓު ލިޔަން ޤަޞްދުކުރި ހިސާބަށް ލިޔެނިމުނު ކަމަށްޓަކައި އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކޮށް ޝުކުރު އަދާކުރަމެވެ. މި މަސައްކަތް ނިންމާލުމުގެ ގޮތުން އަދިވެސް އެއްފަހަރު އެސައިންމަންޓުގައި ހިމަނާލެވުނު މައިގަނޑު ނުކުތާތަކަށް އަލި އަޅުވައިލާނަމެވެ.
  • މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމަކީ އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތަށާއި، އުލޫހިއްޔަތަށާއި އަދި އެންމެހައި ޞީފަފުޅުތަކައް ޤަބޫލުކޮށް އީމާންވުމެވެ.
  • މާތް ﷲ އަށް އީމާންވުމަކީ ގިނަގުނަ ފައިދާތަކެއް އޭގައި އެކުލެވޭކަމެކެވެ.
  • ﷲ އަށް އީމާންވުމަކީ އެކަލާނގެއަށާއި، މަރާއި ކަށްވަޅުގެ ޢަޛާބަށާއި، ޤިޔާމަތުގެ އެންމެހައި ކަންތައްތަކަށް ބިރުވެތިވެ އެކަންކަމަށް ތައްޔާރުވެ ދިރިއުޅުން ބާއްޖަވެރި ކުރެވޭކަމެކެވެ.
  • އީމާނުގެ ސަބަބުން ޢަމަލުތައް ޤަބޫލުވެވިގެންދެއެވެ.
  • އީމާނުގެ ސަބަބުން މީހާގެ ޢިއްޒަތާއި އަބުރު ރައްކާތެރި ކޮށްދެއެވެ.
  • އީމާނުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ﷲ އާއި މަލާއިކަތުންގެ މަދަދުވެރިކަން ލިބިގެން ދެއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުން ހެޔޮ ރަޙުމަތްލެއްވުން އެދި ދުޢާ ކުރެއެވެ.
  • ﷲ އަށް އީމާންވުމުން އިންސާނާއަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގެން ދެއެވެ.
  • އީމާނުގެ ސަބަބުން މީހާ ޠާހިރު މީހަކަށްވެ އަދި އެންމެހައި ބަލާއާއި މުޞީބާތްތަކަށް ކެތްތެރިވެވެއެވެ.
  • އީމާނުގެ ސަބަބުން ބިމުގައި އަމާންކަންލިބި ޙައްޤުތައް ފުރިހަމައަށް ލިބިގެން ދެއެވެ.
  • އީމާނުގެ އަހުލުވެރިން، ﷲ ބިމުގައި ތަމްކީނު ކުރައްވައި ބާރުގަދަ ކުރައްވައެވެ.
  • ސުވަރުގެޔާއި ނަރަކައަކީ ޙަޤީގަތެއް ކަން ކަށަވަރުކުރެވި ނަރަކައިން މިންޖުވެ ސުވަރުގެ ޙާޞިލްކުރުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރެވެއެވެ.

ރިފަރެންސް ލިސްޓް
  1. القرآن الكريم
  2. القرآن الكريم ގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ 2008މ.
  3. الإمام البخاري، ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ
  4. الإمام مسلم، ޞަޙީޙު މުސްލިމް
  5. ޞާލިޙު ބިން އިބުރާހީމް އަލްބަލީހީ. (1988). عقيدة المسلمين و الرد على الملحدين المبتدعين. (ވޮލިއުމް 1). ތިންވަނަ ޗާޕް.
  6. އައްޝައިޚު މުޙައްމަދު އިބުރާހީމް. (2002). ކިތާބުއްތައުޙީދު. މާލެ: އިސްލާމިކް ފައުންޑޭޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް.
  7. ޢަބުދުއްރަޙީމް ޢަބުދުލް މަޖީދު. (1999). އިސްލާމްދީނުގެ މައިގަނޑު ޢަޤީދާތަކާއި އުޞޫލުތައް. މާލެ: އަސްރަފީ ޕަބްލިކޭޝަން.
  8. އައްޝައިޚު ޢަލީނަޖީބު. (2012). ﷲ އަށް ބިރުވެތިވުން. މާލެ: ދަގަތަ ޕަބްލިޝާރސް.
  9. މުޙައްމަދު މުޖުތަބާ އާދަމް. (2012). ބޮޑެތި ފާފަތައް (ވޮލިއުމް 1). މާލެ: ދަގަތަ ޕަބްލިޝާރސް.
  10. އައްޝައިޚު ޢަލީ ނަޖީބު. (2012). ސުވަރުގެއަށް ދެވޭނެ މަގު. މާލެ: ދަގަތަ ޕަބްލިޝާރސް.
  11. އައްޝައިޚު މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން. (2013). ފާފަ ފުއްސެވުމުގެ ސަބަބުތައް. މާލެ: ކޮރޯނާ ޕްރެސް.
  12. އައްޝައިޚު އަބޫ ބަކުރު އިބުރާހީމް. (2009). އަހަރެން ތައުބާވާނީ ކިހިނެއް؟. މާލެ: ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރސް ޕވޓ (ލޓޑ).


[1] ޔޫނުސް ސޫރަތުގެ 3 ވަނަ އާޔަތް
[3] . މާތްﷲ އަށް ބިރުވެތިވުން، ޞ: 7
[4] . ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 197 ވަނަ އާޔަތް
[5] . ޒުމަރު ސޫރަތުގެ 16 ވަނަ އާޔަތް
[6] . ފާޠިރު ސޫރަތުގެ 28 ވަނަ އާޔަތް
[7] . ﷲ އަށް ބިރުވެތިވުން، ޞ: 34
[8] . އަލް އިންސާނު ސޫރަތުގެ 26 އަދި 27 ވަނަ އާޔަތް
[9] . އިބުރާހީމް ސޫރަތުގެ 48-50 ވަނަ އާޔަތައް
[10] . އާލް ޢިމްރާން ސޫރަތުގެ 185 ވަނަ އާޔަތް
[11] . ފަޖުރު ސޫރަތުގެ 27-30 ވަނަ އާޔަތުގެ ނިޔަލަށް
[12] . އަހަރެން ތައުބާ ވާނީ ކިހިނެތް ޞ: 17
[13] . އަލް ބުޚާރީ، ފީ ކިތާބުއް ތައުޙީދު (7705) އަދި މުސްލިމު، ފިއްތައުބާ (2758)
[14] . ފާފަފުއްސެވުމުގެ ސަބަބުތައް، ޞ: 27
[15]. އާލަޢިމްރާނުގެ 135 ވަނަ އާޔަތް
[16] . ނޫރު ސޫރަތުގެ 55 ވަނަ އާޔަތް
[17] . އަލް އަންޢާމް ސޫރަތުގެ 82 ވަނަ އާޔަތް
[18] . ޠާހާ ސޫރަތުގެ 112 ވަނަ އާޔަތް
[19] ކިތާބުއްތައުޙީދު
[20] . ނޫރު ސޫރަތުގެ 39 ވަނަ އާޔަތް
[21] . އިބުރާހީމް ސޫރަތުގެ 27 ވަނަ އާޔަތް
[22] . އަޙުޒާބު ސޫރަތުގެ 28 ވަނަ އާޔަތް
[23] . ތައުބާ ސޫރަތުގެ 28 ވަނަ އާޔަތް
[24] . ސުވަރުގެއަށް ދެވޭނެ މަގު، ޞ: 203
[25] . ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 257 ވަނަ އާޔަތް
[26] سنن الترمذي (كتاب الزهد عن رسول الله صلى الله عليه وسلم) باب ما جاء في الصبر على البلاء ޙަދީޘް ނަމްބަރު.2396
[27] رواه مسلم.
[28] . ބައްޔިނާ ސޫރަތުގެ 5 ވަނަ އާޔަތް
[29] . متفق عليه. ބުޚާރީ ޙަދީޘް ނަންބަރު 2615. މުސްލިމް ޙަދީޘް ނަންބަރު 145.
[30] . ބޮޑެތި ފާފަތައް 1 ވަނަބައި ޞ:9،10
[31] . ރައުދު ސޫރަތުގެ 28 ވަނަ އާޔަތް
[32] . ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 82 ވަނަ އާޔަތް
[33] . އަޙުޤާފު ސޫރަތުގެ 34 ވަނަ އާޔަތް
[34] عقيدة المسلمين و الرد على الملحدين المبتدعين. ޞ 67
[35] ސޫރަތު ޣާފިރުގެ 7 ވަނަ އާޔަތް
[36] ސޫރަތު އާލުޢިމްރާނުގެ 68 ވަނަ އާޔަތް
Read more...

Friday, July 8, 2022

ޒަމްޒަމް ފެނަކީ އިލާހީ ޤުދްރަތްތެރިކަމުގެ އަލިގަދަ ހެއްކެއް

8.7.22 0

ޒަމްޒަމްވަޅަކީ، މާތްވެގެންވާ ކަޢުބާއާ 21 މީޓަރު ދުރުގައިވާ ވަޅެކެވެ. އެވަޅުވަނީ ކަޢުބާ ވަށައިގެން ، ހިޔާނުކޮށް އޮންނަ ސަރަޙައްދުގައެވެ.
މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ވަޅާ ދިމާލަށް ކަޅުކުލައިގެ ހިލައިން ކަނޑާ ނަގާފައި "بِئْرُ زَمْزَمْ" ލިޔެފައިއޮވެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ބަޔަކު އެތާމަތީގައި ނަމާދުކުރަން އުޅުމުގެސަބަބުން ޠަވާފުކުރާމީހުންގެ ޙަރަކާތަށް ބުރޫއަރާތީވެ، މިހާރު އެއީ ކޮންތަނެއްކަން އެނގޭކަށް ނުހުރެއެވެ.

ގާތްގަޑަކަށް ތިންހާސް އަހަރުވެފައިވާ މިވަޅުގެ ފެންގަނޑު ހިނދެން ކީއްކުރަންތޯ، ފެނުގެ މިންވަރަކަށްވެސް އެއްވެސް އުނިކަމެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. ޒަމްޒަމަކީ، އިބްރާހީމްގެ ފާނުގެ ދަރިކަލުން އިސްމާޢީލުގެ ފާނަށްޓަކައި ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް އެތަނުން ނެރުއްވި ފެނެކެވެ.

ދާދިފަހުން، ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން،ޒަމްޒަމްވަޅުގެ އަޑީގައި މަސައްކަތެއް ކުރަންވެގެން، ވަޅުގެ ފެން ހިއްކޭތޯ، ބޮޑެތި މޯޓަރުތަކެއް ބޭނުން ކޮށްގެން ކުރި މަސައްކަތް ވަނީ މުޅިން ނާކާމިޔާބު ވެފައެވެ. ފެން ނަގަމުން ދިޔަވަރަކަށް އަޑިން އުތުރިއަރަމުން އައި ފެންގަޑު، ގަދަ ކަނޑެއްގެ ރާޅުބާނިތަކެއް ފަދައެވެ.

އެމެރިކާގެ ވޮޝިންޓަން ޔުނިވަރސިޓީގައި، ތިމާވެށީގެ ރޮނގުން ޕީ.އެޗް.ޑީ ހައްދަވާފައިވާ އިންޖިނިޔަރ ޑރ. ޔަޙްޔާ ކައުޝަކާއެކު ދިރާސާކުރެއްވި ޓީމަށް، ޒަމްޒަމް ވަޅަށް ފެން އަންނަ މައިގަނޑު މަސްދަރު "ސޯސް" ހުރީ ސީދާ އަލްޙަޖަރުލްއަސްވަދާ ދިމާލަށް އަޑީގައިކަން ފާހަގަކުރެވިފައި ވެއެވެ. އެއީ ދިގުމިނުގައި 45 ސެންޓިމީޓަރު، އަދި އުސްމިނުގައި 30 ސެންޓިމީޓަރު ހުރި ފެންފޮނުވައިދޭ ތަންކޮޅެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އަބޫ ޤުބައިސް ފަރުބަދައާއި ޞަފާ ފަރުބަދައާއި މަރުވާ ފަރުބަދައާ ދިމާލުން ވެސް މިވަޅަށް ފެންއަންނަ ތަންތަން ފެނިފައިވެއެވެ.

މިއީ ވިސްނާ ފިކުރު ކުރާ މީހަކު ޢަޖާޢިބުވާ ފަދަ އާދަޔާ ޚިލާފު ވަޅެކެވެ. ޙައްޖަށާއި ޢުމުރާޔަށް އަންނަހާ މީހުންނާއި، މެދުނުކެޑި، ތާއަބަދު ޙަރަމްފުޅަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުންނާއި ނަމާދުކުރަން އަންނަހާ ބަޔަކު ބޯންބޭނުންވާހާ ފެނެއް ނަގަނީ މިވަޅުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން މަދީނާގެ ޙަރަމްފުޅަށް ވެސް ފެންގެންދަނީ މިވަޅުންނެވެ. އަދި އެތަކެއް މިލިޔަން މީހުން، މައްކާއިން އެނބުރި ރަށަށް ދާއިރުވެސް އެމީހަކަށް ގެންދެވުނު ވަރަކަށް ޒަމްޒަމް ފެން ގެންދެއެވެ. އެކަމަކުވެސް ވަޅުގެ ފެނަކަށް އެއްވެސް އުނިވުމެއް އަދި ތަޣައްޔަރު ކަމެއްވެސް ނާންނަކަމީ ހަމަ ޙައިރާންކުރުވަނިވިކަމެކެވެ.

ޒަމްޒަމް ވަޅަށް ފެން އަންނަގޮތް ހޯދަން، ޖިއޮލަޖިސްޓުން ދިރާސާތަކެއް ކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ސިއްރު ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ޒަމްޒަމް ވަޅުގެ ފެނަށް ލިބިގެންވާ ޚާއްޞަ ސިފަތަކީ، ދެކެވޭ ތޯތޯ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. މިކަމާބެހޭ ގޮތުން ކުރެވިފައިވާ އެތަކެއް ދިރާސާތަކަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޒަމްޒަމްފެނަށްވުރެ ސާފުކަން ބޮޑު އެއްވެސް ފެނެއް މިއަދާ ހަމައަށް ދުނިޔެމަތިން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ޖަރާސީމެއް މިވަޅުގެ ފެނުގައި އެކުލެވިގެނެއް ނުވެއެވެ. މިދިރާސާ ކުރެވުނުއިރު، މައްކާގައި ޒަމްޒަމް ވަޅާ އެންމެ ކައިރީގައިހުރި ވަޅުތަކުގެ ފެންވެސް ދިރާސާ ކުރެވިފައިވެއެވެ. އެހެނަސް ޒަމްޒަމްފެނުގައިވާ ޚާއްސަ ސިފަތަކެއް އެއިން އެއްވެސް ވަޅެއްގެ ފެނަކުން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ޖިއްދާގައި ޒަމްޒަމް ވަޅުގެ ފެނުން އިންސާނެއްގެ ހިތް ނަގައި، ދޮވެފައިވާކަން ފާހަގަކޮށްލެއެވެ.

ރަސޫލުﷲ ތުއްޕުޅު އިރު މައްކާގެ ކުދިބަޔަކާއެކު، ކުޅެން އުޅުއްވަނިކޮށް މަލާއިކަތް ބޭކަލުންނާއެކު ޖިބްރީލުގެފާނު ވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނު ގެންދަވައި، އެކަލޭގެފާނުގެ މޭފަޅުއްވައި ހިތްޕުޅު ނަންގަވައި ޒަމްޒަމް ފެނުން ދޮންނެވުމަށް ފަހު އަލުން ހިތްޕުޅު ހަށިގަނޑަށް ލެއްވި ޙަޤީޤީ ޙާދިސާގެވާހަކަ، ސީރަތުން އަޅުގަނޑުމެން ވާނީ ކިޔާ ނުވަތަ އަޑު އަހާފައެވެ.

ޒަމްޒަމް ވަޅުގައިވާ ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަ ކަމުގެ ވަރުގަދަ ހެކި ފާޅުގަދަ ގޮތެއްގައި ފެންނަން ހުއްޓައިވެސް، 1971 ވަނަ އަހަރު ޔޫރަޕުގެ ޕްރެސްއަކަށް ހުޅަގުގެ ޑޮކްޓަރަކު ފޮނުވި ލިޔުމެއްގައި، ޒަމްޒަމް ފެނަކީ އިންސާނުން ބޯން ކަމުދާ ފެނެއްނޫންކަމަށް ލިޔެފައިވެއެވެ.

ކިންގް ފައިޞަލްއަށް މިޚަބަރު އިވިވަޑައިގަތް ހިނދު، މިކަމާ ވަރަށްބޮޑަށް ކޯފާވެ، ހަމަވަގުތުން، ޒަމްޒަމްފެނުގެ ސާމްޕަލް ޔޫރަޕަށް ފޮނުވައިގެން ތަޙްލީލު ކުރެއްވުމަށް، ސަޢޫދީގެ ވޯޓަރ އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ މިނިސްޓްރީއަށް އެންގެވިއެވެ.

މިގޮތުން ހޯދިހޯދުންތަކަށްބަލާއިރު،އެގޭ ޙަޤީޤަތަކީ، ކެލްސިޔަމްއާއި މެގްނީޒިޔަމް އެކުލެވިގެންވާ މިންވަރު ޒަމްޒަމް ފެނުގައި މަތިކަމެވެ. އަދި ފްލޮރައިޑް އެކުލެވިގެންވާތީވެ، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ޖަރާސީމެއް މިފެނުގައި ނުހުންނަކަމެވެ. ވީމާ ހުޅަގުގެ ޑޮކްޓަރު ދެއްކި ވާހަކައަކީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކައެއްކަން، ޢިލްމީ ހެކިތަކުގެ އަލީގައިވެސް ވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ.

ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ޙަދީޘު ކުރެއްވިއެވެ. ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ރަނގަޅު ފެނަކީ ޒަމްޒަމް ފެނެވެ. ބަނޑުހައިވެފައިވާ މީހަކަށް ކެއުމަކަށް އެފެން ފުދޭނެއެވެ. އަދި އެއީ ބައްޔަށް ހުރި ޝިފާއެކެވެ. އެފެން ބުއިމުން ބަނޑުހައި ހޫނުކަން ފިލައިދެއެވެ. ބަލިތަކަށްވާ ޝިފާއެކެވެ. އަދި ބޮޑެތި ބަލިތަކާއި ކުދިބަލިތައް ފިލުވައިދެއެވެ.

މަސްދަރު : ޑރ. ޢަބްދުލްމަޖީދު ޢަބްދުލްބާރީ، 06 އެޕްރީލް 2010
Read more...

Sunday, January 23, 2022

ޤަޟާ އާއި ފަތުވާ ދެމެދުގައި އަޅާ ބެލުން

23.1.22 0
ޤާޟީކަމުގެ ޝަރުޠު:

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤާޟީކަމުގެ މަޤާމަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ މީހެއްގައި އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާންވާނެ އެވެ.
1- މުސްލިމަކު ކަމުގައިވުން.
2- މިނިވަނަކުކަމުގައިވުން.
3- ބާލިޣުވެ (ތަޞައްރަފު ފުދިފައިވާ) މީހަކު ކަމުގައިވުން.
4- ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި (ހަމަ) މީހަކު ކަމުގައިވުން.
5- ޢަދުލުވެރިޔަކު ކަމުގައިވުން.
6- ޝަރުޢީ ޢިލްމު ލިބި ހުރި (ޤާބިލު) މީހަކުކަމުގައި ވުން.
7- މައިގަނޑު 3 ޙިއްޞުގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން (އިވުން، ފެނުން، ވާހަކަދެއްކުން) ލިބިފައިވުން. (11)

6. ފަތުވާ:
ފަތުވާއަކީ ޙައްޤު ގޮތް އެނގޭ މީހާ ޝަރުޢީ ޙުކުމް ދަލީލާއިއެކު ކަމަކާމެދު މެދު ސުވާލުކުރާފަރާތަށް އިލްޒާމު ނުވާގޮތަށް ދޭ ޖަވާބެވެ.
މުފްތީ] މި ލަފުޒު ނެގިފައިވަނީ [އިފްތާ] މި ލަފުޒުންނެވެ. މުފްތީ އަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި ފިޤުހީ މައްސަލަތަކުގައި ކަން އޮތް ގޮތް ހާމަކޮށް ފަތުވާ ދޭ މީހާ އެވެ.
ފަތުވާނުވަތަ އިފްތާއަކީ ޝާމިލުވެ ޢާއްމުވާ ގޮތެއްގައި ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކުގެ އަލީގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫވަތަޢާލާގެ ޙުކުމެއް ބަޔާންކުރުމެވެ.
ފަތުވާ ދިނުމަކީ ފަރުޟު ކިފާޔަތެކެވެ. ފަހެ ޢިލްމުވެރިޔާ ސުވާލުކުރާމީހުން ކުރާ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދޭންޖެހޭނެއެވެ. އެޢިލްމުވެރިޔާ ފިޔަވާ އެހެން އެހެން ޢިލްމުވެރިޔަކު ނެތްނަމަ ކުރެވޭ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދިނުން (ފަތުވާދިނުން) އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވަނެއެވެ.(15)

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މުފްތީއަކަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ މީހެއްގައި އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާން ވާނެ އެވެ.
1- ޢަރަބި ބަސް ރަނގަޅަށް ދަންނަ މީހަކުކަމުގައި ވުން.
2- އުޞޫލުލްފިޤުހު ޢިލްމަށް އަރައިހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.
3- އިޖުތިމާޢީ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.
4- ދީންތައް އަޅައިކިޔުމުގެ ޢިލްމު ލިބިހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.
5- އިޖުތިމާޢީ ޢިލްމުގެ އަސާސްތައް ދަންނަ މީހަކު ކަމުގައިވުން.
6- މަޤާޞިދުއްޝަރީޢާ (ޢިލްމު) ލިބިހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.
7- ޙަދީޘް ޢިލްމު ލިބިހުރި މީހަކުކަމުގައިވުން.
8- ޤާނޫނީ ޙަޤީޤަތްތަކާއި އަސާސްތައް ލިބިހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން. (16)

7. ޤާޒީކަމާ މުފްތީކަމާ ދެމެދުގައިވާ އެއްގޮތް ކަންތައްތަކާއި ތަފާތު ކަންތައްތައް
ހ. އެންމެފުރަތަމަ ޤާޒީކަމާ މުފްތީކަމާ ދެމެދުގައިވާ އެއްގޮތް ކަންތައްތައް
ޤާޟީއާއި މުފުތީއަކީ ހަމަ ގާތްގަނޑަކަށް އެއްކަހަލަ މަސައްކަތްކުރާ ދެ މީހުންނެވެ.
ޤާޟީކަމާއި މުފްތީކަމާ ދެމެދުގައި އެއްގޮތް ކަންތައްތަކަށް އަލިއަޅުވާލާނަމެވެ.

1. ދެ މީހުންވެސް ފިޤުހުގެ ކުއްލީ މައްސަލަތަކުގެ ބަދަލުގައި ޖުޒުއީ މައްސަލަތަކަށް ފުންކޮށް ބެލުމަށްފަހު އެމީހެއްގެ ލަޔާޤަތާއި ޤާބިލިއްޔަތު ތަންދޭ އެންމެ މަތީފެންވަރަކުން އެކަމުގައި އޮންނަ ދީނީ ޙުކުމް ބަޔާންކުރަނީ އެވެ.
2. ޤާޟީ އޭނާގެ ގާތްމީގެ މީހުންގެ މައްސަލަތަކުގައި ނުވަތަ ޢަދާވަތްތެރިކަން އޮންނަ ކަމަށް ބެލެވޭމީހުންގެ މައްސަލަތަކުގައި ޙުކުމް ނުކުރާފަދައިން ފަތުވާ ދޭފަރާތުންވެސް އޭނަގެ ގާތް ތިމާގެ މީހުންގެ ކަމެއްގައި ނުވަތަ ޢަދާވަތްތެރިންގެ ކަމެއްގައި އެމީހުންނާ އެއްކޮޅަށް ނުވަތަ ދެކޮޅަށް ފަތުވާދީފާނެކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ތަނެއްގައި އޭނަގެ ފަތުވާ ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެެވެ. ނަމަވެސް އެހެންޙާލްތްތަކުގައި މުފްތީއަށް ފަތުވާދެވޭނެއެވެ. މުފްތީއަށް އޭނަގެ ތިމާގެ މީހުންގެކަންތައްތަކުގައި ވެސް ފަތުވާދެވޭނީ ދީނުގައި އޮންނަހަމަތަކުގެ މަތިންނެވެ. އިންސާފުވެރިކަމާއިއެކުގައެވެ. ގާތްމީހުންނަށް ވަކިގޮތަަކަށް އަދި އެހެނިހެން ފަރާތްތަކަށް އެހެންގޮތަކަށް ފަތުވާދީގެންނުވާނެއެވެ. އެއީ އޭނަގެ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލިގެން ހިނގައިދާނެތީއެވެ. (17)

(މިއާޚިލާފަށް ޤާޟީއަކު އޭނަގެ ގާތްތިމާގެ ނުވަތަ ދުޝްމަނެއްގެ މަަައްސަލަ ބެލުމަކީ ޤާޟީގެ ޢަދްލުވެރިކަމާއި މެދުގައި ސުވާލު އުފެދިދާނެކަމެކެވެ.)

3. އަޚުލާޤު ބަދަލުވެފައިވާ ވަގުތެއްގައި ނުވަތަ ޢާއްމު އުޞޫލާ ޚިލާފުވެފައި ހުންނަވަގުތެއްގައި މިސާލަކަށް ވަރަށް އުފާވެފައި ނުވަތަ ރުޅި އައިސްފައި ހުންނަ ވަގުތެއްގައި ޤާޟީ މައްސަލަނުބަލާފަދައިން މުފްތީވެސް ފަތުވާ އެއް ނުދޭނެއެވެ. މިއީ އިބްނު ޙާޖިބު އަދި އެހެންފަރާތްތަކުގެ ވެސް ދެކެލައްވާގޮތެވެ. (18)

4. الفتوى والقضاء މިދެކަމުގައިވާ އެއްގޮތް ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއަށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު މި ދެކަމަކީވެސް އިސްލާމީ ގައުމެއްގައި އިސްލާމީޝަރީޢަތާއި އެއްގޮތަށްކުރެވޭ ކަންކަމުގައިވެއެވެ. އަދި ރުޖޫޢަވަނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާއި އެހެނިހެންވެސް ޝަރުޢީ ޢިލްމުތަކަށާއި މަޞްދަރުތަކަށެވެ. އަދި މިމަޞްދަރުތަކުން ރާޖިޙުގޮތްވެސް އޮޅުންފިލުވައި ދެވެއެވެ. (19) އެއީ އުފެދޭ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމަށްޓަކައެވެ.

5. މިދެކަމުގައިވެސް ޢިލްމުވެރިންކަމަށްވެފައި އެއީ އިޖްތިހާދުކުރުމުގެ ފެންވަރުގެ ބަޔަކަށްވާންޖެހޭނެއެވެ. މުޖްތަހިދުން ފެންވަރުގެ ޢިލްމުވެރިން ނުލިބުނުނަމަ އެނޫން މީހުންގެތެރެއިން ޝަރުޢީ ޢިލްމުލިބިފައިވާ އެކަމަށް އައުލާމީހުންނަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެެވެ. އެއީ ޝަރުޢި ޢުޞޫލުތަކުގެމަތިން މީސްތަކުންނަށް ޙައްލު ބަޔާންކޮށްދިނުމަށްޓަކައެވެ. (20)

8. ޤާޒީކަމާ މުފްތީކަމާ ދެމެދުގައިވާ ތަފާތު ކަންތައްތައް
1. ފަތުވާއަކީ ޝަރުޢީ ޙުކުމެއްގެ ޚަބަރެއް ސުވާލުކުރާމީހަކަށް ދިނުންކަމުގައިވާއިރު ޤަޟާއީ ނިޒާމަކީ 2 ޚަޞްމުން ހުށައަޅާފައިވާ މައްސަލަޙައްލުކުރުމަށްޓަކައި ޙުކުމެއް އުފެއްދުމަށްފަހު އެ ޙުކުމެއް އިއްވުމުގެ ނިޒާމެވެ.

2. ފަތުވާ އަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ލާޒިމުކަމެއްކަމުގައި ނުވާއިރު ޤާޟީގެ ޙުކުމަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުވާނެއެވެ. ފަތުވާއަށް ޢަމަލުނުކޮށް އެހެން މުފްތީއެއްގެ ގާތަށްގޮސް އަލުން ފަތުވާ އަށް އެދެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޤާޟީގެ ޙުކުމު ކޮންމެހެންވެސް ތަންފީޛުކުރެވޭނެއެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ މައްސަލަތައް ޙައްލުވާނީ އޭރުންނެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ އަމްނު އަމާންކަންދެމިއޮންނާނީ އޭރުންނެވެ.

3. ޤަޟާއީ ނިޒާމަކީ ދައުލަތުގެ 3 ބާރުގެ ތެރެއިން އެއްބާރު ނަމަވެސް ފަތުވާ ދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ 3 ބާރުގެތެރޭގައި ހިމެނޭކަމެއްނޫނެވެ.

4. މުފްތީއަކު ދޭފަތުވާ ފަހުން ބަދަލުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެއީ ފަތުވާ އަށް އެދޭމީހާގެ ޙާލަތަށާއި ތަނުގެވެއްޓަށާއި އާދަކާދައަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭތީއެވެ. އެއްމަޖްލިހެއްގައި އެއްވަގުތެއްގައި ދެމީހަކު ކުރި އެއްސުވާލަކަށް ތަފާތު އިދިކޮޅު ޖަވާބު (ފަތުވާ) ދޭން ޖެހިދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް މުސްކުޅިއަކު ސުވާލުކުރަނީ ރޯދައަށްހުރެ އަނބިމީހާއަށް ދޮނެއް ދިނުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއްތޯއެވެ؟ މުސްކުޅި މީހާއަށް އޭނަގެ ނަފުސު ކޮންޓުރޯލްކުރެވޭނެތީ އެއީ ޙަރާމްކަމަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ހަމަ އެ ސުވާލު ޒުވާނަކު ކުރުމުން އޭގެ ޖަވާބަކަށްވަނީ އެއީ ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައެވެ. ސަބަަބަކަށްވަނީ އޭނަގެ ނަފުސު އޭނައަށް ކޮންޓުރޯލް ނުކުރެވުމަކީ ވަރަށް އެކަށީގެންވާކަަމެއްކަމުގައިވާތީއެވެ. (21) ނަމަވެސް ޤާޟީ އިއްވާ ޙުކުމެއްގައި އެއްވެސްގޮތަކަށް ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައި އެއްމައްސަލައެއްގައި މުޅިން ތަފާތު ޙުކުމެއް އިއްވައިގެން ނުވާނެއެވެ.

5. ޤާޟީއިއްވާ ޙުކުމާއިމެދު ޚަޞްމަކު ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް ޤާޟީ އޭނާ އިއްވި ޙުކުމް ބަދަލެއްނުކުރާނެއެވެ. ކުރިންވެސް ދަންނަވާފައިވާފަދައިން މުޖްތަމަޢުގެ އަމާންކަން ދެމިއޮންނާނީ ޤާޟީ އިންސާފުވެރިކަމާއިއެކު އިއްވާ ނިޔާތައް ތަންފީޛުކުރެވުމުންނެވެ. އެއީފުލުހުންނާއި ސިފައިންގެ މަސައްކަތެކެވެ. ނަމަވެސް މުފްތީގެ ފަތުވާ ކޮންމެހެން ތަންފީޛުކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެފަތުވާ މުސްތަފްތީ އޭނަ ބޭނުންނަމަ އަމިއްލައަށް ތަންފީޛުކުރާނީއެވެ.

6. ޤާޟީއަކު ޙުކުމެއް އިއްވާނީ ދެޚަޞްމުންގެ ވާހަކަވެސް އަޑުއެހުމަށްފަހުއެވެ. ކިތަންމެ ނުރައްކާތެރި ބިރުވެރި ޖަރީމާއެއް ހިނގި ނަމަވެސް، ކޯޓަށް މައްސަލަ ނުވައްދާކަމަށްވާނަަމަ ޤަޟާއީގޮތުން އެއީ މައްސަލައަކަށް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ކަމެއްބޮޑުވެެން އުޅޭއިރެއްގައި އެކަމާއިބެހޭގޮތުން ސުވާލުނުކުރެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް އެކަމާއި ބެހޭގޮތުން ދީނުގައިވަނީ ކޮން ޙުކުމެއްތޯ ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ (ފަތުވާދިނުމަކީ) އެކަށީގެންވާކަމެކެވެ.

7. ޤާޟީގެ ޙުކުމް، އެ ޙުކުމް އިއްވޭ މީހާއަށްވުރެ ދުރަކަށްނުދާނެއެވެ. އެހެންފަރާތްތަކަކަށް ޢާއްމެއް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުފްތީ ދޭފަތުވާ ޢާއްމުވާނެއެވެ. ހަމައެކަނި ފަތުވާއަށް އެދުނުމީހާއަށް އެކަނި އެފަތުވާޚާއްޞައެއް ނުވާނެއެވެ. ފަހެ ޤިޔާމަތާޖެހެންދެން މުކައްލަފުންގެ މައްޗަށް ފަތުވާ ޢާއްމުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޤަޟާއީ ޙުކުމްތައް ޚާއްޞަވާނީ ހަމައެކަނި ޖުޒްއީ މައްސަލަތަކަށް (ވާޤިޢާތަކަށް) އެކަންޏެވެ.

8. މުފްތީ ދީނުގައި ކަންއޮތް އޮޅުންފިލުވައިދޭއިރު ޤާޟީ ބޭރުފުށަށް ފެންނަންހުރި ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ކުރާނެއެވެ. މުފްތީ އޭނަގެ ފަތުވާތައް ނެރުމުގައި ތަބަޢަވާނީ ދަލީލުތަކަށެވެ. ޤުރުއާނާއި ސުންނަތްކަށެެވެ. އަދި އެނޫންވެސް ދަލީލުތަކަށެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ޤާޟީ ޙުކުމް އިއްވާނީ އޭނާގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށައެޅިފައިވާ ޙުއްޖަތްތަކަށް މިސާލަކަށް އިޤްރާރު ބައްޔިނާ ފަދަ ތަކެއްޗަށެވެ. އަދި އޭނައަށް ލިބިފައިހުރި އެހެނިހެން ކަންކަން މިސާލަކަށް ފަރާސަތުގެ ޢިލްމުފަދަ ކަމެއް ބޭނުންކޮށްފާނެއެވެ.

9. ޤާޟީގެ ޙުކުމް ވަންނަ ކޮންމެ ދާއިރާއަކަށް މުފްތީ ނުވަތަ ފަތުވާ ދިނުން ވަންނާނެއެވެ. މިއާޚިލާފަށް ފަތުވާދިނުން ވަންނަ ކޮންމެ ދާއިރާއަކަށް ޤަޟާއީ ޙުކުމްތަކެއް ނުވަންނާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ޤާޟީއަކު މީހަކު ކުރި ނަމާދު ޞައްޙަ ނޫންކަމަށާއި އަލުން ނަމާދުކުރަންވީ ކަމަށް ޙުކުމް ނުއިއްވާނެއެވެ. ނުވަތަ މިވެނި މީހަކީ ޔަތީމުންނަށް ކަމޭނުހިތާ މީހެއްކަމަކަށް ޙުކުމެއް ނުއިއްވާނެއެވެ. ފަހެޢިބާދާތުގެ ތެރެއަށް ޤާޟީކަން ނުވަތަ ޙުކުމް އިއްވުން ނުވަންނާނެއެވެ. (22) މިއާޚިލާފަށް ދީނުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއަކަށް ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ މައިދާނަކަށްވެސް ފަތުވާދިނުން ވަންނާނެއެވެ.

މިދެކަމުގެ މުހިއްމު ފަރަގުތަކަށް ވިސްނާލާއިރު ޢިބާދާތުގެ (އަދި އަޚްލާޤީ ކަންކަމުގެ) ތެރެއަށް ޤާޟީގެ ޙުކުމްތަކެއް ނުވަންނާނެއެވެ.

10. ޢަރަބި ބަހުގެ (ބަލާޣާ) ގޮތުން ބަލަންޏާ ޤާޟީގެ ޙުކުމްތައް ވާނީ އިންޝާ އަކަށެވެ. ނަމަވެސް ފަތުވާ ވާނީ ޚަބަރަކަށެވެ. އަދި ޤާޟީ އިއްވާ ޙުކުމެއް ދޮގެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ފަހަރެއްގައި ޤަޟާއީ އެހެން ޙުކުމަކުން ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުފްތީގެ ފަތުވާ ތެދު އަދި ދޮގުކުރެވުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. އެއީ މުފްތީ އަށް ފަތުވާދެވޭނީ އޭނާގެ ޢިލްމީ ފެންވަރުން ހުރިމިންވަރަކުންނެވެ.

11- މުފްތީދޭ ފަތުވާއަކީ މުޅިން އާ އެއްޗަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޤާޟީ ކުރާ ޙުކުމަކީ މުޅިން އައު ޙުކުމެކެވެ.

12. ޤަޟާއީ ޙުކުމަކީ ތަންފީޛުކުރުން ލާޒިމްކުރާކަމެއް ކަމުގައިވާއިރު ފަތުވާ ތަންފީޛުކުރުން ލާޒިމްކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ޙާލަތަކީ މުސްތަފްތީ އަމިއްލައަށް އެކަން ލާޒިމްކަމެއްކަމުގައި ހެދުމުންނެވެ. ފަހެ ފަތުވާތައް ކިތަންމެ ގިނަވެ ފެންވަރުމޮޅުވި ނަމަވެސް އެއަށް ޢަމަލުކުރުމާއި ނުކުުރުން ބިނާވެފައިވަނީ އެފަތުވާ އަޑުއަހާ އަދި މިހާ الله سبحانه وتعالى އަށް ބިރުވެތިވެ އީމާންކަން އެމީހެއްގައި ހުރި މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. (23)

13. ވޭތުވެދިޔަ ޒަމާންތަކަށް ބަލާއިރު އެއްވެސް ޒަމާނެއްގައި މުފްތީއަކަށް އޭނާގެ ފަތުވާތައް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި ފުލުހުންގެބާރެއް ހަމަޖެހިފައި އޮތްކަމެއް އެނގޭކަށް ނެތެވެ. (24)

14. ފަތުވާ ދޭއިރު ދެފަރާތްގެނެސް އެދެފަރާތުގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާ އަދި ހެއްކާއި ދަލީލު ހުށައަޅާކަށް ނާންގާނެއެވެ. އަދި ޝަރުޢީ ޙައްދުތައް ތަންފީޛުކުރުމަކީ އޭނަގެ އިޚުތިޞާޞުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭކަމެއް ނޫނެެވެ. މިކަންތައްތަކަކީ ޤާޟީގެ އިޚުތިޞާޞުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭކަންކަމެވެ. (25)

15. ޤާޟީގެ ޙުކުމްގައި ވާނީ މައްސަލައިގެ ބޭރުފުށުގެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިފައެވެ. މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިފައިވާނީ ފަތުވާގައެވެ. މިކަމުގެ މިސާލަކަށް ބަލާކަމުގައި ވަނީނަމަ މީހަކު ފިރހެނަކު އަންހެނަކު އެއީ އޭނަގެ އަނބިމީހާ ކަމުގައި ދޮގު ދަޢުވާކޮށްގެން ޤާޟީއަށް ހުށައަޅައިގެން ޤާޟީ އެއީ އޭނާގެ އަނބިމީހާކަމުގައި ޙުކުމްކުރުމުން (މިއީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރިކަމެއް ނަމަވެސް) ޖުމްހޫރުންގެ ރައުޔަކީ ބޭރުފުށުގެ އެޙުކުމާއި އެއްގޮތަށް އެއަންހެންމީހާ އެ ފިރިހެންމީހާއާއި ޙަވާލުކުރެވޭނެއެވެ. އެއީ އެކަމުގެ އަޞްލާއި ޚިލާފަށެވެ. އަދި އެފިރިހެންންމީހާއަށް އެއަންހެންމީހާ ޙަލާލެއްނުވާނެއެވެ. ޙަނަފީން ދެކޭގޮތުގައި ބޭރުފުށުންނާއި އެތެރެފުށުންވެސް އެޙުކުމް ތަންފީޛުކުރެވެނެއެވެ. ޖުމްހޫރުންގެ ދަލީލަކީ "إِنَّكُمْ تَخْتَصِمُونَ إِلَيَّ ..." . މިޙަދީޘްގެ ނައްޞާއި މާނަ އިސްވެ ހިނގައްޖެއެވެ. (26)

16. ފަހެ ޤާޟީގެ ހުކުމަކީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ޙަރާމްކަމެއް ޙަލާލުކުރާނެ އަދި ޙަލާލުކަމެއް ޙަރާމްކުރާނެ ކަމެއްނޫނެވެ. ފަހެ މިފަދަ ޙާލަތެއްގައި މުފްތީވާނީ ރަނގަޅުގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭ ހެޔޮނުބައި ވަކިކޮށްދޭ ވަޢުޡާއި ނަޞީޙަތްދޭ މީހަކަށެވެ. (27)

17. ފަހެ މުފްތީ ދޭ ފަތުވާތައް އަރާރުންވުން ފަދަ މައްސަލަތަކާއި އެނޫން މައްސަލަތަކަށްވެސް ފެތުރިގެންދެއެވެ. 18. ޤާޟީ ބަލާނީ ޚާއްޞަ ޤަޟިއްޔާއެއް އަދި އިއްވާނީ ޚާއްޞަ ޙުކުމެއް ނަމަވެސް މުފްތީ ދޭ ބަޔާން ޢާއްމު ވާނެއެވެ. (28)

19. ބަހުން ޢަމަލުން އަދި ތަޤްރީރުގެ ގޮތުންވެސް ފަތުވާ ދެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޤަޟާ މިއާ ތަފާތުވާނެއެވެ. ޤާޟީ ބޭނުންކުރާނީ ހަމައެކެނި ބަހެވެ. ޢަަމަލުން ފަތުވާ ދިނުމުގެ މިސާލަކީ މުފްތީ ވުޟޫކުރާނެގޮތް މުސްތަފްތީ އަށް ދެއްކުމެވެ. (30)

20. ޤާޟީ މައްސަލައެއް ބަލާއިރު ދެޚަޞްމުންގެ މެދުގައިވެސް މުޢާމަލާތުކުރަންޖެހޭނީ ހުރިހާކަމެއްގައިވެސް ހަމަހަމަކަމާއިއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މުފްތީ ފަތުވާ ދޭއިރު ދެފަރާތެއް ހާޒިރެއްނުކުރާނެއެވެ. ސުވާލުކުރާފަރާތުންވެސް ސުވާލުކުރުމަށް މުފްތީހުރި ތަނަކަށް ނުދިޔަޔަސް މިޒަމާނުގައި ފޯނާއި އިންޓަރނެޓުން ވެސް ފަތުވާއަށް އެދެވިދާނެއެވެ. (31)

21. މުފްތީގެ ކޮންމެ ތަނެއްގައިވެސް ޢަމަލުތައް ހުންނާނީ މަގުދައްކާދޭ މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހަމައެކަނި ބެރުފުށަށް ބަލައިގެންނެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް އިބްނު ޢައްބާސް އަރިހަށް މީހަކުއައިސް ޤާތިލަށް ތައުބާ އެއްވާނެތޯ ސުވާލުކުރުމުން ޖަވާބުގައި ދެންނެވީ ތައުބާއެއް ނޯންނާނެކަަމަށެވެ. (32) މަޤްޞަދަކީ އެމީހާ މީހަކު ޤަތުލުކުރުމުން ސަލާމަތްކުރުމެވެ.

ފަތުވާއާއި ޚިލާފަށް އިސްލާމީޝަރީޢަތުގައި ޙުކުމް އިއްވުން އޮންނަނީ ބޭރުފުށަށެވެ. އުސާމަތަބިން ޒައިދު ކާފަރަކު އިސްލާމްވުމުން (އެއީ ހަމައެކަނި ބޭރުފުށުން އިސްލާމްވީކަމަށް ބަލާ) އެމީހާ މަރާލެއްވީކަމަށް ވެއެވެ. ފަހެ އެކަމާ رسول الله صلى الله عليه وسلم ނުރުހުންތެރިވިއެވެ. (33) އެއީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙުކުމްކުރުން އޮންނަަނީ ބޭރުފުށަށްކަމަށްވެފައި އެގޮތަށް އެވަގުތު އުސާމަތަބިން ޒައިދު ޢަމަލު ނުކުރެއްވީތީއެވެ. މީގެ އެހެން މިސާލަކަށް ބަލާކަމަށްވާނަމަ "الولد للفراش..." މިޙަދީޘަކީ ވެސް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙުކުމްކުުރުން އޮންނަނީ ބޭރުފުށަށްކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. (34)

ޤާޟީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ތެރޭގައި ޙައްދުތައް ޤާއިމްކުރުމާއި ޙުކުމްތައް ތަންފީޛުކުރުން ހިމެނުނުކަމުގައިވީނަމަވެސް މިއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް މުފްތީގެ ކުރާނެކަމެއްނޫނެވެ. މުފްތީދޭފަތުވާތަކުގެ ތެރޭގައި ނުޞޫޞްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްދީފައިވާ ފަތުވާތަށް ހިމެނެއެވެ. މިތަކެތި ޒަމާނާއި ތަން ބަދަލުވުމަކުން ބަދަލެއްނުވާނެއެވެ. ޢުރުފާއި އާދަކާދައަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ދީފައި ހުންނަ ފަތުވާތަކަކީ އެ ތަނާއި ޙާލަތު ބަދަލުވުމުން ބަދަލުވާނެތަކެއްޗެވެ. (35) ވީމާ ފަތުވާދޭއިރު އެތަނެއްގެ ޙާލަތު ހުރިގޮތަކުން (އިޖްިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ،ސިޔާސީ އަދި އެހެނިހެންގޮތްގޮތުންވެސް) އެނގެންޖެހޭނެއެވެ. އިހުގެ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ އެމީހަކު (ޢިލްމުވެރިޔަކު) އެދިރިއުޅޭ ޒަމާނެއްގެ އަހްލުވެރިންނާއި އެމީހުންގެ ޙާލަތު ރަނގަޅަށް އެގިފައިނުވާނަމަ އެއީ ޢިލްމުވެރިއެއް ނޫނެވެ. (36)

ޤާޟީންނާއި މުފްތީންގެ އެންމެ ބޮޑު ތަފާތަކީ ޤާޟީންނަށް ޙުކުމް ކުރެވޭނީ ވަކި މަޙުކަމާއެއްގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސްގައި ކަމަށް ވެފައި މުފްތީއަށް އޭނާގެ ފަތުވާ ކޮންމެ ތަނެއްގައިވެސް ދެވުމެވެ. އަދި ޤާޟީގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަންޖެހުމާއި މުފްތީގެ ޙުކުމަކީ ހަމައެކަނި ކަން އޮންނަ ގޮތް (ޙުކުމް) ބަޔާންކުރުންކަމަށް ވުމެވެ. އަދި ޤާޟީއެއްގެ ވަޒީފާ އަދާކުރެވޭނީ ޙިއްސުތައް ސަލާމަތުން ހުންނަ މީހަކަށް ކަމަށް ވިޔަސް ބައެއް ޙިއްސުތައް ނެތަސް މުފުތީއަކަށް ވެވިދދާނެ ކަމެވެ. (37)
Read more...

Wednesday, June 30, 2021

ދީނުގެ ޙިމާޔަތަށް އުނގެނުމާއި އުގަންނައިދިނުން

30.6.21 0
އިލްމަކީ އޭގެ ސަބަބުން އުންމަތްތަށް މަތިވެރިވެ، އެއުންމަތުގެ ދަރަޖަ އުފުލިގެންދާ ނޫރެކެވެ. އަދި ހިދާޔަތެކެވެ. އިސްލާމީވެރިކަމުގެ ކުރީކޮޅު އިލްމާއިމެދު މުންލިމުން އަޙައްމިއްޔަތުކަން ދިނުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ، މުސްލިމުންގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިވެ، ކުޑަދުވަސްވަރެއްގެތެރޭގައި އިރުމައްޗާއި ހުޅަނގުގައި، އިސްލާމީދިދަ އުފުލިގެންދިއުމެވެ. އިލްމުގެ މާތްކަމާއި އޭގެ މުހިންމުކަމަށްޓަކައި ދީނުގައިވަނީ އިލްމުއުގެނުމަކީ މުސްލިމުންގެ މައްޗަށްއޮތް ފަރުޟެއްކަމުގައި ލައްވާފައެވެ.

ޝޭޚު ޤަރުޟާވީ ވިދާޅުވާގޮތުން ކޮންމެ އިސްލާމީ މުޖުތަމައެއްގައިވެސް "ޖިބުރީލު ހަދީޘް" ކިޔަވައިދޭން ޖެހޭނެއެވެ. އެހެނީ އެ ހަދީޘުން ޚުލާސާގޮތެއްގައި ދީނުގެ ހުރިހާ ބައިތަކެއް އެނގިގެން ދެއެވެ. އިސްލާމް ދީނަކީ އުނގެނުމުގެ ދީނެވެ. އުނގެނުމަކާއިނުލައި އެއްވެސް ކަމެއް ޞައްޙައެއް ނުވާނެއެވެ. އެންމެ ކުޑަމިނުން އަޅުކަންތަކުގެ ވާޖިބުކަންތަކާއި، ސުންނަތްކަންތައް އެނގެންޖެހޭނެއެވެ. މައްސަލަތައް ދެނެގަނަންނަށް ޖެހޭނެއެވެ. ފިކުރީ މައްސަލަތައްވެސް ދެނެގަންޖެހޭނެއެވެ.

ދީން އުގަންނައިދިނުމުގައި އެންމެ މުހިއްމު ކަމަކީ ފިޤުހީ ކަންކަން ރަގަޅަށް ދެނެގަތުމެވެ. ޚިލާފުއުފެދިފައިވާ މައްސަލަތަޚާއި، އިޖްމާޢީ މައްސަލަތައް ރަގަޅަށް އެނެގެންޖެހޭނެއެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ފަތުވާދޭއިރު ސުންނަތްކަމެއް ވާޖިބަކަށް ހަދާފައި ނުވަތަ ވާޖިބުކަމެއް ސުންނަތަކަށް ހަދާފައި ފަތުވާ ދެވިދާނެތީއެވެ. ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ ކަންކަންވެސް މިފަދަ ގޮތަކަށް ވެގެން ހިނގާދާނެތީއެވެ. އަދި ތިމާގެ އިތުބާރުވެސް ގެއްލިދާނެތީއެވެ. ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.

{قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ} (ޒުމްރު 9) މާނައީ:"ކަލޭގެފާނުވިދާޅުވާށެވެ! ދަންނަމީހުންނާއި، ނުދަންނަމީހުން ހަމަހަމަވާނެހެއްޔެވެ؟"

މުޖުތަމަޢުގައި އުޅޭ ހުރިހާ ރައްޔިތުން ޝަރުޢީ ޢިލްމު އުނގޭނޭކަން މަޖްބޫރެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ ޢިލްމެއް ޙާޞިލްކުރިކަމުގައި ވިއަސް ދީނަށް ޚިދުމަތް ކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ބޭނުމަކީ މީހުންނަށް ރަގަޅަށް އުޅެން ދަސްކޮށްދިނުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދީނީ ތަޢުލީމު އުނގެނުމަކީ ސުވަރުގެއަށް ދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭކަމެއްކަން ރަސޫލާގެ ހަދީޘް ފުޅަކުން އެގެއެވެ.

ރަސޫލު ﷲ ޞައްލަ ﷲ ޢަލަހިވަސައްލަމް ޙަދީޘްފުޅުކުރައްވާފައިވެއެވެ.

{مَنْ سَلَكَ سَبِيْلاً يَبْتَغِي بِهِ عِلْماً، سَهَّلَ اللهُ لَهُ طَرِيْقاً إِلَى الْجَّنَّةِ، وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضاً بِماَ يَصْنَعُ، وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ حَتَّى الْحِيْتَانُ فِيْ الْمَاءِ، وَفَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ، وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ، إِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوْا دِيْنَاراً وَلاَ دِرْهَماً إِنَّماَ وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ{ (أبو داود والترمذي)

މާނައީ: "ޢިލްމު އުނގެނުމަށްޓަކައި މަގެއް ޚިޔާރުކޮށްފިމިހާއަށް ﷲ ތަޢާލާ ސުވަރުގެއަށް ދިއުމަށްޓަކައި މަގެއް ފަސޭހަކޮށްދެއްވައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން މަލާއިކަތްބޭކަލުން އެބޭކަލުންގެ ވަރަފުޅުތައް ކިޔާވާކުއްޖާއަށްޓަކައި އޭނާ ކުރާ ކަންތަކަށް (އެބަހީ ޢިލްމު އުނގެނުމަށް) ރުހިވަޑައިގެންވާ ޙާލު ފަތުރުއްވާލައްވައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ހުރިހާ އެއްޗެއް ޢިލްމުވެރިޔާއަށްޓަކައި ފާފަފުއްސެވުން އެދި ދުޢާކުރެއެވެ. ކަނޑުގައިވާ މަހަށް ދާންދެނެވެ. އަޅުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ޢިލްމުވެރިޔާއަށް މާތްކަންލިބިގެންވާ ފަދައީ، ތަރިތަކުގެ މައްޗަށް ހަނދު މާތްވެގެންވާ ފަދައިންނެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ޢިލްމުވެރިންނަކީ ނަބީބޭކަލުންގެ ވާރުތަވެރިންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ނަބީބޭކަލުން ދީނާރެއް އަދި ދިރުހަމެއްވެސް ވާރުތައެއް ނުކުރައްވައެވެ. އެބޭކަލުން ވާރުތައިގެ ގޮތުގައި ދޫކުރެއްވި އެއްޗަކީ ޢިލްމެވެ. އެޢިލްމު އުނގެނި ހޯދައިފިމީހާ އެހޯދީ ބޮޑުވެގެންވާ ނަސީބެކެވެ."

ޢިލްމު އުނގެނުންވަނީ އެންމެ މާތް އަދި ﷲ އާ ކުއްތަންކުރުވަނިވި ހެޔޮކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ލައްވާފައެވެ. އަދި ސުވަރުގެއަށް ދިޔުމުގެވެސް އެންމެ ބޮޑު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ލައްވާފައެވެ. އެއީ މިޢިލްމަކީ އަދި މިޢިލްމު އުނގެނުމުގައި ﷲ ތަޢާލާ މަޢުރިފާކޮށް ދެނެގަނެވި، އެއިލާހުގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ނަހީފުޅުތައް ދެނެގަނެވި މިދީން ޤާއިމްކުރެވޭތީއެވެ.

އެހެންކަމުން ޢިލްމުވެރިންނަކީ ނަބީބޭކަލުންގެ ވާރުތަވެރިންނެވެ. ނަބީބޭކަލުންގެ ފަރާތުން މީސްތަކުންނަށް ވަރުތަކުރުވި އެއްޗައްކީ ޝަރުޢީ ޢިލްމެވެ. މިޢިލްމު ލިބިގަތްމީހަކީ އެބޭކަލުންގެ ވާރުތަވެރިއެކެވެ. ފަހެ، ﷲ ތަޢާލާ އެއިލާހުގެ އަޅާއަށް ހެޔޮގޮތް މިންވަރުކުރައްވަން އިރާދަ ކުރައްވައިފިނަމަ އޭނައަށް މިޢިލްމު އުނގެނުމަށް މަގުފަހިކުރައްވައެވެ.

ޑރ. ޞާލިހު ބުނު ޙުމައިދު ވިދާޅުވާގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ސޫރަތުލް އަޚުލާގު އޮވެއެވެ. އެއީ ޙުޖުރާތު ސޫރަތެވެ. އެސޫރަތުގެ 18 އާޔަތުން އިސްލާމީ ދުނިޔެއަށް މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލަތައް ހައްލުވާނެއެވެ.
Read more...

Tuesday, May 11, 2021

މުޞީބާތުގެ ވަގުތުގައި ހަދާނީ ކިހިނެތް؟

11.5.21 0

ޖިސްމާނީ ބަލިމަޑުކަމާއި މުދާތައް ނެތިވެދިޔުމާއި ލޯބިވާމީހުން ވަކިވެދިއުމާއި ހަނގުރާމައިން ބަލިވުމާއި އަދިވެސް ތަފާތު ޙާދިޘާތަކާއި ކާރިޘާތައް ކުރިމަތިވާހިނދު މުއުމިނުއަޅާ ޢަމަލުކުރަންވީގޮތް ކީރިތިޤުރުއާނާ މޫރިތިސުންނަތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން ބައެއްކަންތައް މިތާނގައި ބަޔާންކޮށްލާނަމެވެ.

އިތުބާރާއި ޔަޤީންކަން
މުޞީބާތުގެ ވަގުތުގައި ﷲ ތަޢާލާ އާއި މެދު މުސްލިމްއަޅާގެ ހިތުގައިވާ އިތުބާރާއި ޔަޤީންކަން އިތުރުކޮށް ތާޒާކުރަންވާނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމާ އޭގެ އުނދަގޫތަކަކީ ވަގުތީއެއްޗެއްކަމާއި އާޚިރަތުގެ ޙަޔާތާއި އޭގެ ރާޙަތަކީ ދާއިމީ އެއްޗެއްކަމުގައެވެ. އަދި އޭނާއަށް ލިބިފައިވާނަމަ ވާ ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ޙަޤީޤީ މިލްކުވެރިޔަކީ ﷲ ތަޢާލާ ކަމެވެ. އެހެންކަމުން ތިމާ އާއި ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ އަމާނާތް އޭގެ އަޞްލުވެރިފާރާތަށް އެނބުރި ދިއުމުން ހިތާމަކޮށް މޮޅިވާންވީ ކީއްވެތޯއެވެ؟ އެކަމަށް އިޢުތިރާޟުކޮށް ރުޅިއަންނާންވީ ކޮންކަމަކާތޯއެވެ؟

ﷲ ތަޢާލާގެ އެއްވެސް ފައިޞަލާއެއް ޙިކުމަތުން ހުސްވެގެންނުވެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރަށް އެޙިކުމަތް އަހަރަމެންގެ މިއުނި ސިކުނޑިއަށް ނޭގިދާނެއެވެ. ފަހަރެއްގައި އަހަރަމެން ކަމަކަށް ނުރުހިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަންތައް އަހަރަމެންނަށްޓަކައި ރަގަޅެއްކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަދި އަހަރަމެން ލޯބިކުރާ ކަންތައް އެއީ ޙަޤީޤަތުގައި އަހަރަމެންނަށް ގެއްލުންދެނިވިކަމެއް ކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ. ﷲ ގެ ނިންމެވުމަށް އަހަރަމެން ނުރުހުންވިޔަސް އެކަމާ ދެކޮޅަށް ކުރެވޭނީވެސް ކޮންކަމެއްތޯއެވެ؟ މަރުވެއްޖެ މީހަކު ޤިޔާމަތުގެ ތާޅަފިލީގެ ކުރިޔަކުން ނުދިރޭނެއެވެ. އަދި ވެއްޖެކަމެއް ނުވާކަމަކަށްވެސް ނުހެދޭނެއެވެ.

ދެންފަހެ މުސްލިމްއަޅާ ހިތުގެ ޔަޤީންކަމާއި ރުހުމާއެކު ﷲ ތަޢާލާގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށް އެކަލާނގެ ޙަމްދު ޘަނާ ބަޔާންކޮށް ކީރިތިޤުރުއާން ކިޔެވުމުގައި ވަގުތު ހޭދަކޮށްފިނަމަ އޭނާއަށް ހިތްހަމަޖެހުމާ އުފާވެރިކަން ލިބޭހުއްޓެވެ. މިއީ އެއްވެސް ހަސްފަތާލަކުން ލިބޭނެ އެއްޗެއްނޫނެވެ.

ކެތްތެރިވެ ހެޔޮ ބަދަލަށް އުންމީދުކުރުން
އެންމެހާ އިމްތިޙާނުތަކާއި ކަންބޮޑުވުންތަކާއި މުޞިބާތްތަކުގެ ދެވަނަ ފަރުވާއަކީ ރިވެތިގޮތުގައި ކެތްތެރިވެ އިލާހީ ޙަޟްރަތުން ހެޔޮ ދަރުމައަށް އުއްމީދުކުރުމެވެ. ކެތްތެރިޔާ ދެކެ ﷲ ތަޢާލާ ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އޭނާއަށް ﷲ ގެ މަދަދާއި ނަޞްރުލިބިގެންވެއެވެ. މުސްލިމްއަޅާއަށް އެދެވިގެންވަނީ ބަލިމަޑުކަމަށްފަހު ޢާފިޔަތު، ދަތިކަމަށްފަހު ތަނަވަސްކަން، ނާކާމިޔާބަށްފަހު ކަމިޔާބު ލިބޭނޭކަމުގެ ފުރިހަމަ އުއްމީދާއެކު ތިމާގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމެވެ. ކެތްތެރިކަމަކީ މިއީއެވެ. ކެތްތެރިކަމަކީ ހިތްމަތްތެރިކަންނެތުމާއި ފިނޑިކަމާއި މާޔޫސްވުމާއި ދެރަވެގަތުމުގެ މައްޗަށް އެގްރިމެންޓްކުރުމެއް ނޫނެވެ. ކެތްތެރިކަމަކީ ރޮއިހޭރުމުގެ ބަދަލުގައި މެދުކެނޑުމެއްނެތި ތިމާގެ ޖިހާދު ކުރިއަށް ގެންދިއުމެވެ. އިޙްތިސާބްގެ މާނައަކީ ޘަވާބަށް ނިޔަތްގަތުމެވެ. މުއުމިންއަޅާއަށް މުޞީބާތާއި ހިތާމަތައް ޖެހުމުން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ޘަވާބަށް އުއްމީދުކުރަންޖެހެއެވެ.

ނަފްސު ޙިސާބުކުރުން
ކާރިޘާތަކާއި ބަލިތައް ކުރިމަތިވުމުން އިންސާނާއަށް އެދެވިގެންވަނީ އޭނާގެ ޙަޔާތުން ފާއިތުވެ ދިޔަތަނާމެދު ފުންނަޒަރެއް ހިންގައިލުމެވެ. އަދި މުސްތަޤްބަލުގެ ޢަޒުމްތަކާމެދުވެސް ތަންޤީދީގޮތެއްގައި ފިކުރު ހިންގައިލާންޖެހެއެވެ. ކުރިމަތިވެގެން މިއުޅޭކަމަކީ އަނެއްކާ ތިމާގެ ފާފަތަކުގެ ނަތީޖާތޯ ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ. އެހެނީ ކީރިތިޤުރުއާން ބަޔާންކޮށްދޭގޮތުގައި ކުރިމަތިވާ މުޞީބާތްތަކާ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ތިމާގެ ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން މެދުވެރިވާ ކަންކަމެވެ. ތިމާގެ ފާފަތަކާއި ގޯސް އަޒުމްތަކުގެ އިޙްސާސްވެއްޖެނަމަ ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރުކުރުމުގައި ފަހަރެއްގައިވެސް ފަހަތަށް ޖެހި ނެގިމަޑުނުވާށެވެ! ސަބަބަކީ އިސްތިޣްފާރުކުރުމުން ﷲ ގެރަޙްމަތް ބާވައިލެއްވެއެވެ. ވާރޭވެއްސެވެއެވެ. ދަރީންނާ މުދަލުގައި ބަރަކާތްލެއްވެއެވެ. ރިޒްޤު ތަނަވަސްވެއެވެ. އިލާހީ ކޯފާއިން ނަޖާތުލިބެއެވެ. ބަންދު ދޮރުތައް ހުޅުވެއެވެ. ހަޔާތުގެ ދަތުރު ފަސޭހަވެގެންދެއެވެ.

ތަޤުވާވެރިކަން މަތީ ޘާބިތުވުން
މުޞީބާތްތައް ކުރިމަތިވެގެން އަންނަހިނދު މުސްލިމްއަޅާ ތަޤުވާވެރިވެ ޘާބިތުވާންޖެހޭނެއެވެ. އިސްތިޤާމަތު ބޭނުންވަނީ ޙަޔާތުގެ ދަތުރުގައި ކާމިޔާބު ހޯދުމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ސަބަބަކީ އެއީ ކަމުގައިވާތީއެވެ. އިސްތިޤާމަތުގެ އަހުލުވެރިންގެ އަރިހަށް މަލާއިކަތުން ފައިބައިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެމީހުންނަށް ސުވަރުގޭގެ ބަޝާރަތުދެއްވައެވެ. އަދި ދެރަވެ ބިރުނުގަތުމަށް ތަލްޤީނުކުރައްވައެވެ.

އެބައެއްގެ ކިބައިގައި އިސްތިޤާމަތުގެ ސިފަ ނުވާމީހުން ކުޑަކުޑަ ކަމަކުންވެސް ކަންބޮޑުވެ ބިރުގަނެއެވެ. އެފަދަ މީހުންނަށް ދީނާ ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ދާއިރާއެއްގައި ކަމިޔާބެއްނުލިބެއެވެ.

ތަޤުވާވެރިކަން އިޚްތިޔާރުކުރަންޖެހެނީ އެއީ ކާމިޔާބީއާ ބާއްޖަވެރިކަމުގެ ތަޅުދަނޑިކަމަށްވާތީއެވެ. ޠަލާޤް ސޫރަތުގައި ﷲ ވަޢުދުކުރައްވާފައިވަނީ ތަޤްވާގެ އަހުލުވެރީންނަށް މުޞީބާތުން ނުކުމެވޭނެ ކޮންމެވެސް މަގެއް ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް ދައްކާވަނެކަމުގައެވެ. އަދި ހިތަށްކަރަށްވެސް އަރާފައިނުވާފަދަ މަގުމަގުން އެމީހުންނަށް ރިޒްޤުދެއްވާނެކަމުގައެވެ.

ﷲ އަށް ވަކީލުކޮށް ދުޢާދެންނެވުން
މުޞީބާތުގެ ވަގުތުގައި ކުރަންޖެހޭ ފަސްވަނަކަމަކީ މަޑުމޮޅިކަމާ ނިޔަނެތިކަމާއެކު ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް ކުއްތަންވެ ސަލާމަތާއި ޢާފިޔަތަށް އެދި އެކަލާނގެއަށް ދުއާކުރުމެވެ. އެއީ أيّوب عليه السلام އާއި يونس عليه السلام އަދި އެހެނިހެން ނަބީބޭކަލުންވެސް ޢަމަލުކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ.

ދުޢާއަށްފަހު ﷲ އަށް ވަކީލުކުރާށެވެ. ނަމަވެސް ތަވައްކުލްގެ މާނައަކީ ސަބަބުތައް ދޫކޮށްލުމެއްނޫނެވެ. ކިއެއްތަ! ހުއްދަ ސަބަބުތަކުގައި ހިފުމާއެކު މުސައްބިބުލްއަސްބާބުގެ ޙަޟްރަތުން މަދަދަށް އެދެންޖެހެއެވެ.

ވިސްނުން ތައްޔާރުކުރުން
ބަލާތަކާއި މުޞީބާތްތަކުގެ ވަގުތުގައި ދެން ކުރިމަތިވާން އޮތް މަރުޙަލާއަށް ވިސްނުމުގެ ގޮތުން ތައްޔާރުވާންޖެހެއެވެ. އެހެނީ ފަހަރުގައި މުޞީބާތްޖެއްސެވުމުގެ މަޤްޞަދަކީ އުނދަގޫތައް އުފުލުމުގެ ޤާބިލުކަން ތިމާގެ ކިބައިގައި އުފެއްދެވުންކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އެއީ މުސްތަޤުބަލުގައި ބޮޑެތި ޒިންމާތައް އެންމެ ފުރިހަމަގޮތުގައި އުފުލުމަށްޓަކައެވެ. އެހެނީ ބިމުން ގޮވާން ޙާޞިލްކުރުމަށްޓަކައިވެސް އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ދަނޑުގައިވަ ބޭކާރު ވިނަތައް ނޮޅައިލެވެއެވެ. ބިމުގެ ފަސްގަނޑު އެފުށް މިފުށައްޖެހެއެވެ. ބަރާބަރަށް ފެންދޭންޖެހެއެވެ. އެބިމުން ވަސްމީރު މާތަކާއި ރަހަމީރު މޭވަތައް ލިބެނީ އޭގެފަހުންނެވެ. يوسف عليه السلام އަށް ބޮޑު ޒިންމާއެއް ޙަވާލުވުމުގެކުރިން އިމްތިޙާނުކުރެއްވުނު މިންވަރު ކީރިތިޤުރުއާން މުޠާލިޢާކުރާ އެއްވެސް ޝުއޫރުހުރި މީހަކަށް ވަންހަނާވެގެންނުވާނެއެވެ.

ބަޔާންވެދިޔަ އެންމެހާ ކަމަކަށް ޢަމަލުކުރުމުންވެސް މުޞީބާތް ދުރުނުވެއްޖެނަމަ ދެނެގަންނަންވީކަމަކީ ހަމަޔަޤީނުންވެސް އެކަމުގައި ﷲ ތަޢާލާގެ ކޮންމެވެސް ހިކުމަތެއްފޮރުވިފައިވާނެކަމެވެ. ނަމަވެސް ތިމާގެ ބުއްދިއަށް އެޙިކުމަތް ވިސްނައިނުގަނެވެނީކަމެވެ. މިގޮތަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެމީހަކު ހުންނާނީ ﷲ ގެ ފައިޞަލާއަށް ރުހިގެންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ހިތަށް ހަމަޖެހުމާ މަޑުމައިތިރިކަން ވެރިވާނެއެވެ. އެއަށްފަހު ކަނުރައަޅައި ރޯކަށްނުޖެހޭނެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ދޫކޮށް، އެހެން ފަރާތްތަކުން އުންމީދެއްނުކުރާނެއެވެ. ތަޤުދީރާމެދު ޝަކުވާއެއްނުކުރާނެއެވެ. މިފަދައިން ޢަމަލުކުރެވިއްޖެނަމަ ދުނިޔޭގެ އުފަލާ އަރާމަށް ގެނބި މަސްތުވެފައިވާ ގިނަ މީހުން މަޙުރޫމުވެފައިވާ ހިތްހަމަޖެހުމުގެ ނިޢުމަތާއެކު ޙަޔާތުގެ ދުވަސްތައް ވޭތުކުރުމުގެ އުފާ ޙާޞިލްކުރެވޭނެއެވެ.

ދިއިސްލާމް، 02 ޖޫން 2018
Read more...

Tuesday, April 20, 2021

ތިބާއީ މޫސުމީ މުސްލިމެއްތަ؟

20.4.21 0


"ޢަމަލުތައް ޤަބޫލު ކުރެއްވުމާއި ނުކުރެއްވުން ބިނާ ވެގެންވާކަން ކަށަވަރީ ނިޔަތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެމީހެއްގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ލިބޭހުށީ އެ މީހަކު ނިޔަތް ގަތް ކަމެކެވެ." މިމާތް ޙަދީޘުން ހާމަވެ ފާޅުވާ ޙަޤީޤަތަކީ ހެޔޮ ނިޔަތާ ނުލައި ކުރެވޭ އެއްވެސް ހެޔޮ ޢަމަލަކުން އުޚްރަވީ ފައިދާއެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ޙާޞިލު ނުވާނޭކަމެވެ.


ރަމަޟާން މަސް ފެށުމާއެކު މިސްކިތްތަކަށް އަރާ މީހުންގެ އަދަދު އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެގެން ގޮސްފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރަމެވެ. މިއީ ނުހަނު އުފާކުރުން ޙައްޤު ކަމެކެވެ. އެހެނަސް، މިކަމުގައި ވިސްނާލަން ޖެހޭކަމަކީ، ނަމާދު އަދާކުރަންޖެހޭ ވަގުތައް ބަލާއިރު ރޯދަމަހާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނުވާކަމެވެ. ރޯދައަކީ އަހަރުތެރޭގައި އަންނަ ވަކި މަހެއްގައި އަދާކުރެވޭ އަޅުކަމެކެވެ. އެއާޙިލާފަށް ނަމާދަކީ މުޅިއަހަރުގެ ހުރިހާ ދުވަހެއްގައި، ދުވާލަކު ފަސްފަހަރު އަދާކުރަންޖެހޭ އަޅުކަމެކެވެ. އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އެއީ ރޯދަމަހާ ގުޅިފައިވާ އަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا ‎﴿سورة النساء ١٠٣﴾ މާނައީ "ހަމަކަށަވަރުން، ނަމާދަކީ مؤمن ތަކުންގެ މައްޗަށް وقت ކަނޑަ އެޅިގެން އޮތް فرض އެއްކަމުގައި ވެއެވެ." މިވަގުތުތަށް ރަސޫލުﷲ (صلّى الله عليه و سلّم) ވަނީ އަންގަވާ ދެއްވާފައެވެ. އެއީ ރެއާއި ދުވާލު އަންނަ ފަސް ވަގުތެވެ. އެހެންކަމުން ރޯދަ މަހަކަސް އެހެން މަހަކަސް ނަމާދު ކުރުމުގައި ވަކި ތަފާތެއް އޮވެގެން ނުވާނެކަން އެނގެއެވެ. އެއްވެސް ސަބަބަކާ ނުލައި ޝަރްޢީ ޢުޛުރެއްނެތި އެންމެ ނަމާދެއްވިޔަސް، ނުކޮށް ދޫކޮށްލުން އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. މިކަމަކީ މުސްލިމް އަޅާގެ ދީނަށްވެސް ނުރައްކާހުރި ކަމެކެވެ. 


ﷲ އަށް އީމާންވުމާއިއެކު ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ނަމާދު އަދާކުރުމަށާއި ޒަކާތް ދިނުމަށް މުސްލިމުންނަށް ވަނީ އަމުރު ކުރައްވާފައެވެ. މިކަން އަންގަވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ ‎﴿سورة البينة ٥﴾ މާނައީ "باطل މަގުން އެއްކިބާވެތިބެ، اللَّه އަށް އަޅުކަން خالص ކުރާ حال، اللَّه އަށް އަޅުކަންކުރުމަށާއި، ނަމާދު قائم ކުރުމަށާއި، ޒަކާތްދިނުމަށް މެނުވީ، އެއުރެންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައެއް ނުވެތެވެ. އަދި ސީދާވެގެންވާ دين އަކީ އެއީއެވެ." 


އިސްލާމް ދީނުގައި ނަމާދަށް ދެވިފައިވާ އަހައްމިއްޔަތު އަންގަވައި ދެއްވުމަށް، ރަސޫލުﷲ (صلّى الله عليه و سلّم) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަޅާއާ އެންމެ ފުރަތަމަ ސުވާލު ކުރެވޭހުށީ ނަމާދާ މެދުގައެވެ. ފަހެ، ނަމާދު ފުރިހަމައަށް އަދާކޮށްފައި ވާނަމަ އޭނާގެ އެހެން ޢަމަލުތައްވެސް ރަނގަޅުވެދާނެއެވެ. އެހެނަސް، ނަމާދާއިމެދު ފަރުވާކުޑަކޮށްފައިވާނަމަ، އޭނާގެ އެހެން ހުރިހާ ޢަމަލެއް ދާނީ ބޭކާރު ވެގެންނެވެ." އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "ހުރިހާ ހެޔޮކަމެއް ބިނާވެފައިވަނީ ނަމާދުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި މިއިސްލާމްކަން ބިނާވެފައިވަނީ ނަމާދުގެ މައްޗަށެވެ." މީގެއިތުރުން  ރަސޫލުﷲ (صلّى الله عليه و سلّم) ގެ އެންމެ ފަހުގެ ވަޞިއްޔަތުގެ ތެރޭގައި ނަމާދަށް ރައްކާތެރިވުމަށާއި އަންހެނުންނަށް އޯގާތެރިވުމަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ." 


ރޯދަހިފުމަކީ، އިންސާނާއާއި އޭނާ ހެއްދެވި ފަރާތާއި ދެމެދު ކުރެވޭ ޚާއްޞަ އަޅުކަމެކެވެ. އެހެނީ އަޞްލުގައިވެސް އޭނާ ހުރީ ރޯދައަށްކަން އެނގޭނެ، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި ދެވަނަ ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. ޤުދުސީ ޙަދީޘެއްގައި އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވައެވެ. "ރޯދަހިފުންވަނީ ތިމަންކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. އަދި އެކަމަށް ދަރުމަ ދެއްވާނީވެސް ތިމަންކަލާނގެއެވެ." އެހެން ޙަދީޘެއްގައި ރަސޫލުﷲ (صلّى الله عليه و سلّم) ޙަދީޘްކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ހަޑި ހުތުރު ބަސްބުނުމާ ނުބައި ޢަމަލުތައް ކުރާމީހާ އޭނާ ކެއުން ބުއިމުން މަނާވެގެން ހުރިނަމަވެސް އޭނާއަކަށް އޭނާގެ ރޯދައަކުން ކުރާނެ ފައިދާއެއް ނެތެވެ. މާތްﷲ އޭނާގެ ރޯދައަކަށް ޘަވާބެއް ނުދެއްވާނެއެވެ.


ރަމަޟާން މަހަކީ ނަފްސު ބައްޓަންކޮށް، ނަފްސު ތަމްރީނުކުރާ މައްސަރެވެ. މިތަމްރީނުގެ ފައިދާ ބޮޑުވަނީ އެމަސް ނިމުމުންވެސް އެމަހުގައި ކަންތައްކުރި ފަދައިން ކަންތައް ކުރެވިގެންނެވެ. ރަމަޟާންމަހު ޙާޞިލުކުރި ފިލާވަޅުތައް، އެއީ ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ކެއިން ބުއިމުގެ އާދަތައް ގެންގުޅުމުގެ ތެރެއިން ކަމުގައި ވިޔަސް، ދާއިމީ ފިލާވަޅުތަކަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އޭގެ ފައިދާ ބޮޑުވާނެއެވެ. ތިބާއީ ހަމައެކަނި ރަމަޟާން މަހުގައި އަޅުކަންތަށް އަދާކުރުމުގައި ދެމިހުރެފައި އެހެން މަސްތަކުގައި އަޅުކަންތަކާއި ދުރުވާ މީހަކަށް ނުވާށެވެ. މޫސުމީ މުސްލިމަކަށް ނުވާށެވެ.


ރިފަރެންސް:

ދަރުމަ- އޮކްޓޯބަރ 2005 މަޖައްލާ

ޑރ. އަބުދުލް މަޖީދު އަބުދުލް ބާރީގެ ފަތްފުށްތަށް

Read more...