Thursday, June 25, 2026

ދީނަށް ވަނުމުގެ ފަސޭހަކަމާއި ރަސްމީ އިޖުރާއާތުތަކުގެ ހުރަސްތައް

25.6.26 1

އިސްލާމްދީނަކީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް ފޮނުއްވާފައިވާ ރަޙްމަތެކެވެ. ދީނަށް ދަޢުވަތު ދިނުމާއި، ދީނަށް ވަންނަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް މަގުދެއްކުމަކީ އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުތަކުގެ މައްޗަށް އޮތް ބޮޑުވެގެންވާ ވާޖިބެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ސައްތައިންސައްތަ މުސްލިމް ޤައުމަކަށް ވެފައި، ގިނަ އަދަދެއްގެ ޣައިރު މުސްލިމުން ވަޒީފާތަކުގައާއި ފަތުރުވެރިންގެ ގޮތުގައި ޒިޔާރަތްކުރާ ޤައުމަކަށް ވާތީ، އެމީހުންނަށް ދީނުގެ މެސެޖު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިގޮތުން، އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާއި އައުޤާފާ ބެހޭ ވުޒާރާގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުގެ ތެރޭގައި ޣައިރު މުސްލިމުން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރުމުން ސެޓްފިކެޓް ދޫކުރުމާއި، އިސްލާމްދީނާ ބެހޭ އަސާސީ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުން ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިދާރީ އިޖުރާއާތުތަކާއި އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ އަސާސީ އުޞޫލުތަކާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހެއެވެ.

އިސްލާމްދީނަށް ވަނުމުގެ އަސާސީ އުޞޫލު: ކީރިތި ރަސޫލާ ގެ ސުންނަތް

އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ އަސާސީ ޤާޢިދާއަކީ، މީހަކު އިސްލާމްދީނަށް ވަނުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަ ދުލުން ކިޔައި، ހިތުން ތަޞްދީޤުކުރުމުން ފުދޭނެކަމެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ގެ ޒަމާނުގައި މީހަކު އިސްލާމްވާން އައުމުން، ދީނަށް ވަނުމުގެ ކުރިން ބޮޑެތި تفتيش ތަކެއް ނުވަތަ އިމްތިޙާންތަކެއް ކުރިމަތި ކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. ޝަހާދަތް ކިޔުމާއެކު އޭނާއަކީ މުސްލިމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅި، އޭގެ ފަހުން ދީނުގެ ފަރުޢީ ކަންކަމާއި އަޅުކަންތައްތައް (ނަމާދު، ރޯދަ ފަދަ ކަންކަން) ދަސްކޮށްދީ، ތަރުބިއްޔަތު ކުރަމުން ގެންދެވުނެވެ. ދީނުގައި އޮތީ ފަސޭހަކޮށްދިނުމެވެ. ދަތިކުރުމެއް ނޫނެވެ.

ރަސްމީ އިދާރީ ނިޒާމާއި އޭގެ މަޤްޞަދުތައް

މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒްގެ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، އިސްލާމްވުމަށް އެދޭ ފަރާތްތަކަށް "އިންފޮމޭޝަން ސެޝަން" އެއް ދިނުމަށްފަހު، ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަ ކިޔައިދެވެއެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްމީ "ރިވާޓް ސެޓްފިކެޓް" ދޫކުރެވެނީ އޭގެ ފަހުން ބޭއްވޭ އަނގަބަހުގެ އިމްތިޙާނަކުން ފާސްވުމުންނެވެ. މި އިމްތިޙާނުގައި ދީނުގެ ރުކުންތަކާއި، އީމާންކަމުގެ ރުކުންތަކާއި، ވުޟޫއާއި ހިނައިގަތުމުގެ ޙުކުމްތަކާއި، ސޫރަތުލް ފާތިޙާ ހިތުދަސްކުރުން ފަދަ ތަފްޞީލީ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.

މިފަދަ އިދާރީ ނިޒާމެއް ބޭއްވުމުގެ ބައެއް މަޤްޞަދުތައް ހުރެއެވެ:
  • ޤާނޫނީ ކަށަވަރުކަން: ރާއްޖޭގައި މުސްލިމުންނާއި ޣައިރު މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ކައިވެނިކުރުމާއި، ވާރުތަ މުދަލުގެ ކަންކަމުގައި ޤާނޫނީ ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން، ސެޓްފިކެޓަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން މީހެއްގެ ދީން ބަދަލުވިކަމުގެ ރަސްމީ ހެއްކެކެވެ.
  • އަސާސީ އޮޅުންތައް ފިލުވުން: ދީނަށް ވަންނަ މީހާއަށް އޭނާ އިޚްތިޔާރު އެކުރަނީ ކޮންފަދަ ދީނެއްކަމާއި، އޭގެ އަސާސީ ޒިންމާތަކަކީ ކޮބައިކަން އެނގިފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ.

އިދާރީ ހުރަސްތަކުން ދަޢުވަތަށް ކުރާ އަސަރު

އިދާރީ ގޮތުން ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ނަމަވެސް، ދީނަށް ވަނުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ރަސްމީކޮށް ބަލައިގަތުމުގެ ކުރިން ބޮޑު އިމްތިޙާނަކުން ފާސްވާންޖެހޭ ޖެހުމަކީ ދީނަށް ޝައުޤުވެރިވާ ބައެއް ފަރާތްތަށް ދީނަށް ވަނުމަށް ހުރަހަކަށް ވެދާނެ ކަމެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ ފިޤުހީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މީހަކު ހިތުގެ އަޑިން ދީން ޤަބޫލުކޮށް ޝަހާދަތް ކިޔަން ބޭނުންވާ ހިނދުން ފެށިގެން، އޭނާއަށް އެ ފުރުޞަތު ލަސްކުރުމެއްނެތި ދޭންޖެހެއެވެ.

ފަރުޢީ ހުރިހާ ކަމެއް ދަސްކޮށް، ޓެސްޓުތަކުން ފާސްވެގެން ނޫނީ ދީނުގެ ހިޔާވަހިކަން ނުލިބޭނެ ފަދަ މާޙައުލެއް އޮތުމަކީ، ދީނަށް ވަންނަން ބޭނުންވާ މީހާ ޖެހިލުންވެ، އެ ނިންމުން ދޫކޮށްލުމަށް މެދުވެރިވެދާނެ ސަބަބެކެވެ. މިއީ "يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا" (ފަސޭހަކޮށްދޭށެވެ، އުނދަގޫ ނުކުރާށެވެ) މި ނަބަވީ އިރުޝާދާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ.

ޚުލާޞާ އަދި އިޞްލާޙީ ހުށަހެޅުން

އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، އިދާރީ ހަމަތަކަށްވުރެ ރޫޙާނީ އަދި ދަޢުވަތުގެ މަޞްލަޙަތު އިސްކުރަންޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ ބިދޭސީންނަށް ދީނަށް ދަޢުވަތު ދިނުމުގެ ހަރުދަނާ ޕްރޮގްރާމްތަކެއް ހިންގުމާއެކު، އިސްލާމްވުމުގެ އިޖުރާއާތުތައް މިއަށްވުރެ ލުއިފަސޭހަ ކުރަންޖެހެއެވެ.

މިގޮތުން، ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަ ކިޔުމާއެކު ވަގުތުން އޭނާ އިސްލާމްވެއްޖެ ކަމަށް ބަލައި (ވަގުތީ ސެޓްފިކެޓެއް) ދެވިދާނެއެވެ. އަދި ތަފްޞީލީ އަޅުކަންތައްތަކާއި އިމްތިޙާނުގެ މަރުޙަލާއަކީ ދީނަށް ވަނުމަށްފަހު، "ޕޯސްޓް-ކޮންވާޝަން" ނުވަތަ ދީނުގައި ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ އެހީތެރިކަމުގެ ނިޒާމެއްގެ ދަށުން ކުރިއަށްދާ ކަމެއް ކަމުގައި ހެދުން މާ އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކާ ގާތެވެ. ދީނަކީ ހިތްތައް ހުޅުވާލުމެވެ. 
Read more...

Friday, June 19, 2026

ކޯޓުފަޓުލޫނުގެ ނިވާފަތްގަނޑު: އިލްމީ ގާބިލުކަމަކީ ހަމައެކަނި ފެންނަ ފެނުމެއް ނޫން

19.6.26 0

 

އިންސާނާގެ ބޭރުފުށުގެ ސިފައަށް ބަލައި، އޭނާގެ ހިތާއި ސިކުނޑީގެ ގާބިލުކަން ވަޒަންކުރުމަކީ މިއަދުގެ މުޖުތަމައުން ވަރަށް އާންމުކޮށް ފެންނަ ހިތާމަވެރި މަންޒަރެކެވެ. ރީތި ކޯޓުފަޓުލޫނެއް ލައި، ދަށަށް ޖަހާފައި ޓައި އަޅައިގެން ތިބޭ ކޮންމެ މީހަކީ އިލްމީ ގޮތުން ފުރިހަމަ، ގާބިލު މީހެއް ކަމަށް ނިންމުމަކީ ފުންމިނެއް ނެތް ކަނޑަކަށް ފުންމާލުން ފަދަ ކަމެކެވެ. ހަގީގީ އިލްމަކީ ހެދުން އެޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަކުން ނުވަތަ ދައްކާ ބޭރުފުށުގެ ދަޅައަކުން މިނެކިރޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.


އިލްމަކީ އިންސާނާގެ އަތުގައިވާ އެންމެ ބޮޑު އަމާނާތެވެ. އެ އަމާނާތަށް ރައްކާތެރިވުމަކީ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ތިމާގެ ކިބައިގައި ނެތް އިލްމެއް ނުވަތަ ހުނަރެއް ހުރިކަމަށް ހެދިގެން، މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ބޮޑުދެއްކުމަކީ އަމާނާތަށް ހިޔާނާތްތެރިވުމެކެވެ. ބޭރުފުށުން ތަހުޒީބު ސިފައެއް ދައްކަމުން، އެތެރެފުށުން އިލްމެއް ނެތް ބާގަނޑަކަށް ވުމަކީ މުޅި މުޖުތަމައު ފަސާދަކޮށްލާނެ ކަމެކެވެ. ހަގީގީ އިލްމުވެރިޔާއަކީ ތިމާއަށް އެނގޭ މިންވަރާއި ނޭނގޭ މިންވަރު ތެދުވެރިކަމާއެކު ގަބޫލުކުރާ މީހާއެވެ.


އިލްމު އުނގެނުމާއެކު، އެ އިލްމުގެ ޒީނަތްތެރިކަން ކަމުގައިވާ "ހިލްމު" ނުވަތަ މަޑުމައިތިރިކަމާއި ކެތްތެރިކަން ހުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އިލްމާއި އެއްވަރަށް ހިލްމު ނެތް ނަމަ، އެ އިލްމެއްގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ ކިބައިގައި އުފެދޭނީ ބޮޑާކަމާއި ކިބުރުވެރިކަމެވެ. ރީތި ހެދުމެއްގައި ހުރެ، އަޅާފައިވާ ޓައީގެ ބާރުގައި މީހުންނަށް ނިކަމެތިކޮށް ހިތާ މީހާއަކީ ޖާހިލެކެވެ. ހަގީގީ އިލްމީ ގާބިލުކަން ފެންނާނީ އޭނާގެ އަޚުލާގާއި، މީހުންނާ މުއާމަލާތްކުރާ މަޑުމައިތިރި ގޮތުންނެވެ.


މީހެއްގެ މާޒީއަށް ބަލައި އޭނާގެ މުސްތަގުބަލު ނިންމުމަކީ ވެސް ކުރެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ކުށެކެވެ. ސްކޫލް ދައުރުގައި ނުވަތަ ކުޑައިރު ކިޔެވުމުން ދަށް މާކްސްތަކެއް ލިބުނު ކުއްޖާ، މަތީ ތައުލީމުގެ މަރުހަލާގައި ނުވަތަ އަމަލީ މައިދާނުގައި އާދަޔާ ހިލާފު މޮޅު، ގާބިލު މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ތަރައްގީވެ، ކަންކަމަށް ލޯހުޅުވޭ އުމުރަކީ ތަފާތު އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން، މީހުންގެ ގާބިލުކަން މިނެކިރުމުގައި އެކަކު އަނެކަކާ އަޅާކިޔުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް ހުނަރާއި ގާބިލުކަން ހުންނާނީ ތަފާތު ދާއިރާތަކުންނެވެ.


އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ އަމިއްލަ ނަފުސަށް އޮޅުވާނުލުމެވެ. ތިމާގެ ކިބައިގައި ނެތް ގާބިލުކަމެއް ހުރިކަމަށް ދައްކަން ކޯޓުފަޓުލޫނު ލައިގެން އުޅުނަސް، އަމިއްލަ ނަފުސަށް ސިއްރެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަފުސަށް އޮޅުވާލައިގެން އުޅުމަކީ އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ގެއްލި، އަބަދުވެސް ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅެންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް އޮޅުވާލަމުން ގޮސް، ތިމާއަށް ފުރިހަމައަށް ނޭނގޭ އަދި ގާބިލުނޫން މަގާމުތަކާއި ހަވާލުވުމަކީ މުޅި މުއައްސަސާއާއި ގައުމަށް ދެވޭ ބޮޑު ލަގާއެކެވެ. މަގާމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ނާގާބިލު ކަންކަމާ ހަވާލުވުމަކީ ފޭލިވުމުގެ ފެށުމެވެ.


ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނީ، ދަށަށް ޖަހާފައި ޓައި އަޅާ ކޮންމެ މީހަކީ އިލްމީ ޤާބިލުމީހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ބޭރުފުށުގެ ރީތި ސިފައެކެވެ. ހަގީގީ އިލްމީ ގާބިލުކަމަކީ ތެދުވެރިކަމާއި، މަޑުމައިތިރިކަމާއި، އަމިއްލަ ނަފުސަށް އޮތް އިތުބާރެވެ. ބޭރުފުށުގެ ދަޅަތަކަށް ނުހެއްލި، އިންސާނާގެ ހަގީގީ ޖަޒުބާތާއި އޭނާގެ އަމަލީ ހުނަރަށް ގަދަރުކުރަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. އޭރުން މުޖުތަމައަށް ލިބޭނީ ހަގީގީ ގާބިލު، ތެދުވެރި ލީޑަރުންނެވެ.

Read more...

Tuesday, June 9, 2026

އިއްދަ ހަމަވުމަށްފަހު ސިއްރުން އެކުގައި އުޅުން: ދީނީ، އަޚުލާގީ އަދި އިޖުތިމާއީ ބޮޑު ހަލާކެއް

9.6.26 0

ވަރިވުމަށްފަހު، ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ސިއްރުން އެކުގައި އުޅުމަކީ މިއަދުގެ މުޖުތަމައުގައި ނުހަނު ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ފަދަ ނުރައްކާތެރި އަމަލެކެވެ. ކާވެނި ރުޖޫއަކުރަންޖެހޭ މުއްދަތު (އިއްދައިގެ މުއްދަތު) ފަހަނައަޅައި ދާއިރުވެސް އެކަން އިސްލާހުނުކޮށް، މައިންބަފައިންނާއި ދަރިންނަށް ހަގީގަތް ސިއްރުކޮށްގެން ދެމަފިރިންގެ ގޮތުގައި އުޅުމަކީ ދީނީ، އަޚުލާގީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފަނާކުރުވަނިވި ނަތީޖާތަކެއް ނިކުންނާނެ ކަމެކެވެ.

މި މަޒުމޫނުގައި މިފަދަ އަމަލެއްގެ ނުބައިކަމާއި، އޭގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާނެ ގޮންޖެހުންތަކުގެ މައްޗަށް ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި ބަލާލާނަމެވެ.


ދީނީ ގޮތުން ހުރި ނުރައްކާތެރިކަން: ޒިނޭގެ ފާފަ

އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގައި ކާވެންޏަކީ ވަކި އުސޫލުތަކަކާއި ހުދޫދުތަކެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުގައްދަސް ގުޅުމެކެވެ. ރަޖުޢީ ވަރިއަކުން ވަރިކުރުމަށްފަހު، އިއްދައިގެ މުއްދަތު ހަމަވާއިރު ރުޖޫއަނުކޮށްފިނަމަ، އެ ކާވެނި ބާޠިލްވެ، އެ ދެމީހުންނަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ބޭރު ހިލޭ ދެމީހުންނެވެ.

  • ދާއިމީ ޒިނޭ: އިއްދަ ހަމަވުމަށްފަހު އައު ކާވެންޏަކާ ނުލައި ހިންގާ ކޮންމެ ޖިންސީ ގުޅުމަކީ ޒިނޭއެވެ. މިއީ އެނގިހުރެ ﷲ ތަޢާލާގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރަގަސްދީ، ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެއްގެ މަތީގައި ދެމިހުރުމެވެ.

  • ބަރަކާތް ކެނޑުން: ހަރާމް ގުޅުމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅޭ މީހެއްގެ ދިރިއުޅުމުންނާއި، އަޅުކަންތަކުން ބަރަކާތް ކެނޑިގެންދެއެވެ. ސިއްރުން ފާފަކުރުމަކީ ހިތް ހަރުވެ، ތައުބާވުމަށް އޮންނަ މަގު ހަނިވާ ކަމެކެވެ.


އަޚުލާގީ އަދި ނަފްސާނީ އަސަރުތައް

އަޚުލާގީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިފަދަ ދިރިއުޅުމެއް ބިނާވެފައިވަނީ ދޮގާއި އޮޅުވާލުމުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ އިންސާނީ ކަރާމާތާއި ލަދުވެތިކަން ގެއްލިގެންދާ ކަމެކެވެ.

  • ދޮގުވެރިކަން: މި ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި މައިންބަފައިންނާއި ގާތްމީހުންނަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ދޮގުހަދަންޖެހެއެވެ. މިއީ މުނާފިގުންގެ ސިފައެކެވެ.

  • ނަފްސާނީ ބިރުވެރިކަން: ކަން ފަޅާއަރާފާނެތީ އަބަދުވެސް ހުންނަންޖެހޭނީ ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، ކުށްވެރިކަމުގެ އިހުސާސް (Guilt) އަބަދުވެސް ހިތުގައި އޮންނާނެއެވެ.


އިޖުތިމާއީ އަދި އާއިލީ ފުނޑުފުނޑުވުން

އާއިލާއަކީ މުޖުތަމައުގެ ބިންގަލެވެ. ބިންގާ ބިނާވެފައިވަނީ ހަރާމް ގުޅުމެއްގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވާނަމަ، މުޅި އާއިލާ ފަނާވެދާނެއެވެ.

  • ދަރިންގެ ހައްގުތަކާއި ނަސަބު: މިފަދަ ގުޅުމެއްގެ ތެރެއިން ލިބޭ ދަރިންނަކީ ޝަރުއީ ގޮތުން ބައްޕަގެ ނަސަބަށް ނިސްބަތްވާނެ ކުދިންނެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެ ކުދިންނަށް ދެވޭ އެންމެ ބޮޑު އަނިޔާއެވެ.

  • ވާރުތަ މުދާ: ކާވެނި ރޫޅިފައިވަނިކޮށް އެކަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، އަނެކަކަށް މުދަލުން ވާރުތައެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެނގިހުރެ ވާރުތަ މުދާ ބޭނުންކުރުމަކީ ހަރާމް މުދާ ކެއުމެވެ.

  • އިތުބާރު ގެއްލުން: މައިންބަފައިންނަށް މި ހަގީގަތް އެނގޭ ދުވަހަކުން، މުޅި އާއިލާގެ ތެރޭގައި އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، ގުޅުންތައް ދާއިމީކޮށް ހީނަރުވެގެންދާނެއެވެ.


އިސްލާހުވުމަށް އޮތް މަގު: މުހިންމު ނަސޭހަތްތަކެއް

މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ތިބި ބަޔަކު، ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން ހޯދުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން ލާޒިމެވެ:

  1. ވަގުތުން ވަކިވުން: މިކަން އިހުސާސްވާ ހިނދުން ފެށިގެން، ޝަރުއީ ކާވެންޏަކާ ނުލައި އެކުގައި އުޅުން ވަގުތުން ހުއްޓާލައި، ދެމީހުން ވަކިވާންޖެހޭނެއެވެ.

  2. އިޚްލާޞްތެރި ތައުބާ: ކުރެވުނު ބޮޑު ފާފައަށް اعترافވެ، ﷲ ގެ ހަޟްރަތުގައި ދެރަވެ ހިތާމަކޮށް، ދެން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ ކަމަކަށް އެނބުރި ނުދިއުމަށް އަޒުމް ކަނޑައަޅަންޖެހެއެވެ.

  3. އައު ކާވެންޏެއް ކުރުން: އަލުން އެކުގައި އުޅެން ބޭނުންނަމަ، މުޅިން އައު ކާވެންޏެއް ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ އަލުން ރަން ކިޔައި، ވަލީވެރިޔާގެ ހުއްދައާއެކު، ހެކިންގެ ކުރިމަތީގައި ކާވެނީގެ عقد ފުރިހަމަކުރުމެވެ.

  4. ހަގީގަތް ހާމަކުރުން: މައިންބަފައިންނަށް ކަންކަން ސިއްރުކުރުން ހުއްޓާލައި، ކާވެނި ރޫޅިފައިވާކަން އަންގައި، އަލުން ކާވެނިކުރުމުގެ ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދަންވާނެއެވެ.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނީ، ޝައިތާނާގެ ވަސްވާހަށް ހެއްލި، "މީހުންނަށް އެނގިދާނެތީ" ނުވަތަ "ލަދުން" ފާފައެއްގެ މަތީގައި ދެމިހުރުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސު ނަރަކައަށް ހުށަހެޅުމެވެ. ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ތައުބާ ގަބޫލުކުރައްވާ ރަހީމްވަންތަ އިލާހެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދުވެސް އިސްލާހުވުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ. އޮތް ހަމައެކަނި ހައްލަކީ ޝަރުއީ އިމުގެ ތެރެއަށް ރުޖޫޢަވުމެވެ. 

Read more...

Saturday, March 14, 2026

ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރޭގެ މަތިވެރިކަމާއި އެރޭ ހޯދުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތްކުރުން

14.3.26 0

ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރެއަކީ ރަމަޟާން މަހުގެ ރޭތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތިވެރިވެގެންވާ ރެއެވެ. އެރޭގެ މާތްކަން ބަޔާންކުރައްވައި މާތް ﷲ ވަނީ ވަކި ސޫރަތެއް ބާވައިލައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ﴿٤﴾ سَلَامٌ هِيَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥﴾ (سورة القدر)

މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވީ ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރޭގައެވެ. އަދި ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރެއަކީ، ކޮންރެއެއްކަން ކަލޭގެފާނަށް އަންގައިދިނީ ކޮންއެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރޭ، އެއްހާސް މައްސަރަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. މަލާއިކަތުންނާއި، ޖިބްރީލުގެފާނު އެބޭކަލުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އިޒުނަފުޅާއެކު، ހުރިހާ އަމުރުފުޅަކާއިގެން އެރޭ ފައިބައިވަޑައިގަންނަވާނެތެވެ. އެއީ ފަޖުރުގެ އަލިކަން ފާޅުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، އަމާންކަމާއި، ސަލާމަތްކަން ލިބިގެންވާ ރެއެކެވެ."

އެރޭ ސިއްރުކުރެއްވުމުގެ ޙިކުމަތް
ޢުބާދަތު ބިން އައްޞާމިތު (ރ.އ) ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ކައު އިތުރު ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރޭ އެނގިވަޑައިގަތުމުން، އެރޭގެ ޚަބަރު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވުމަށް ނުކުމެވަޑައިގަތީމެވެ. ނަމަވެސް، ދެ މީހަކު ކުރި ޒުވާބެއްގެ ސަބަބުން އެކަން (އެރޭގެ ޢިލްމު) އުފުއްލެވުނީއެވެ. އަދި އެކަން އެގޮތަށްވުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހެޔޮކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ތިޔަބައިމީހުން ފަހު ދިހައިގެ އޮނަހިރި ރޭތަކުން އެރޭ ހޯދާށެވެ. (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ)
މީގެން އެނގެނީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ދެކޮޅުވެރިކަމަކީ ބަރަކާތް ކެނޑިގެންދާ ކަމެއް ކަމެވެ. އަދި އެރޭ ސިއްރު ކުރެއްވުމުގެ ބޭނުމަކީ، އެންމެ ރެއަކަށް މީހުން ހަނިނުވެ، މުޅި ފަހު ދިހައިގައި އަޅުކަމުގައި މަޝްޣޫލުވުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.

27 ވިލޭރެއަކީ ލައިލަތުލްޤަދުރި ކަމަށް ބުނެވެނީ ކީއްވެ؟
އަސްލުގައި އެރޭ ވަކި ރެއެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން (މިސާލަކަށް އިބްނު ޢައްބާސް ރ.އ) 27 ވިލޭރެއަށް ބުރަވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދައްކަވާ ދަލީލުތަކުގެ ތެރޭގައި:
  1. އަކުރުގެ ހިސާބު: "ليلة القدر" (ލައިލަތުލްޤަދުރި) މި ބަސްފުޅުގައިވަނީ 9 އަކުރެވެ. ސޫރަތުލް ޤަދުރިގައި މި ބަސްފުޅު 3 ފަހަރު ތަކުރާރުވެފައިވެއެވެ. 3x9=27 އެވެ.
  2. ސޫރަތުގެ ބަސްތައް: ސޫރަތުލް ޤަދުރިގައިވާ ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން "هِيَ" (އެރެއެވެ) މި ބަސް އަންނަނީ ސޫރަތުގެ 27 ވަނަ ބަހުގެ ގޮތުގައެވެ.
މިކަންކަމީ ޢިލްމީ ގޮތުން ފާހަގަކުރާ ލަފާކުރުންތަކެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރަސޫލާ ﷺ އިރުޝާދު ދެއްވާފައިވަނީ ފަހު ދިހައިގެ ހުރިހާ އޮނަހިރި ރޭތަކެއްގައި (21، 23، 25، 27، 29) ހީވާގިވުމަށެވެ. ހަމައެކަނި 27 ވިލޭރޭ މިސްކިތަށް އަރާފައި އެހެން ރޭތަކުގައި ފަރުވާކުޑަކުރުމަކީ ސުންނަތާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.

ޙައިޟުވެރިންނަށް އެރޭގެ ޘަވާބު ލިބޭނެތަ؟
މިއީ ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުން ކުރާ ސުވާލެކެވެ. އުފާވެރި ޚަބަރަކީ، ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ނަމާދާއި ރޯދަ ދޫކޮށްލުމަކީ ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަށް ކިޔަމަންތެރިވުމެވެ. އެހެންކަމުން އެއީވެސް އަޅުކަމެކެވެ. ޙައިޟުވެރިންނަށް އެރޭ ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް:
  • ޒިކުރުކުރުން: ތަސްބީޙަ ކިޔުމާއި، އިސްތިޣްފާރު ކުރުން.
  • ދުޢާކުރުން: ޢާއިޝާ (ރ.އ) ރަސޫލާ ﷺ އަރިހުން އެރޭ ކިޔާނެ ދުޢާއެއް އައްސަވައިގަތުމުން އުނގަންނަވައިދެއްވީ މި ދުޢާއެވެ.
"اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي"
(އޭ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި އިލާހެވެ! އިބަރަސްކަލާނގެއީ ޢަފޫކުރެއްވުމަށް ލޯބިކުރައްވާ، ޢަފޫވަންތަ އިލާހެވެ. ފަހެ މިއަޅާއަށް ޢަފޫކޮށްދެއްވާފާނދޭވެ!)
  • ޞަދަޤާތްކުރުން: ފަޤީރުންނަށް އެހީވުމާއި ހެޔޮކަންތައް ކުރުން.
  • ޤުރުއާން ކިޔެވުން: ހިތުދަސް ބައިތައް ކިޔެވުން ނުވަތަ މުޞްޙަފުގައި އަތްނުލައި ކިޔެވުން (ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އޮތަސް ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މިކަމަށް ހުއްދަ ދެއްވައެވެ).
މާތް ﷲ ސޫރަތުލް އަޙްޒާބުގެ 35 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަނީ އަޅުކަންކުރާ ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނަށް ހަމަހަމައަށް ފާފަފުއްސެވުމާއި ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ތައްޔާރުކުރައްވާފައިވާކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.

ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރޭގެ ބައެއް ނިޝާންތައް
އެރެޔަކީ ކޮންރެޔެއްކަން ކަނޑައެޅިގެން ނޭނގުނަސް، ބައެއް ކަހަލަ ޠަބީޢީ ނިޝާންތަކުން އެރޭ ދެނެގަނެވިދާނެ ކަމަށް ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތުން އެނގެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
  1. މާހައުލުގެ މަޑުމައިތިރިކަން: އެރެއަކީ މާ ހޫނުގަދަ ނޫން، އަދި މާ ފިނިގަދަ ނޫން، މުعتަދިލު (މެދު މިންވަރެއްގެ) ހިތްގައިމު ރެއެކެވެ. މަލާއިކަތުން ބިމަށް ފައިބައިވަޑައިގަންނަވާތީ މާހައުލަށް އަމާންކަމާއި މަޑުމައިތިރިކަން ވެރިވެފައިވެއެވެ.
  2. އިރުގެ އަލިކަން: އެރޭ ނިމި، ފަތިހު އިރު އަރާއިރު އިރު ފެންނާނީ ވަރަށް މަޑު، ރީތި ހުދު ކުލައެއްގައެވެ. އިރުގެ ދޯދިތައް ގަދަވެގެންނެއް ނުވެއެވެ. (މިއީ އެރޭ ފާއިތުވުމަށްފަހު ފެންނަ ނިޝާނެކެވެ).
  3. ނޫރުގެ ފާޅުކަން: އެރޭގެ އުޑުމަތި ފެންނާނީ ވަރަށް ސާފުކޮށް، އަލިގަދަކޮށެވެ. އުޑުމަތީގައި ތަރިތައް ފިޔަޖަހާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވާކަން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ފާހަގަކުރައްވައެވެ.
  4. ހިތަށް ލިބޭ ހަމަޖެހުން: މިއީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އަމިއްލައަށް އިޙްސާސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. އެރޭ އަޅުކަމުގައި އުޅޭއިރު ހިތަށް ބަޔާންކުރަން ނޭނގޭ ފަދަ އުފާވެރިކަމަކާއި، މަޑުމޮޅިކަމެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
ސަމާލުވާންވީ ކަންކަން
  • ނިޝާންތަކަށް އެކަނި ބަލަން ނުތިބުން: ބައެއް މީހުންނަށް ހީވަނީ އެރޭގެ ނިޝާންތައް ފެނުމުން ނޫނީ އަޅުކަން ފަށައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. އެއީ ކުށްހީއެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މަސައްކަތަކަށް ވާންވާނީ ފަހު ދިހައިގެ ހުރިހާ ރެއެއްގައިވެސް ގަދައަޅައި އަޅުކަން ކުރުމެވެ.
  • މުޅި ރޭ އަޅުކަމުގައި ހޭދަކުރުން: ހަމައެކަނި ދަމުނަމާދަށް ނުވަތަ ތަރާވީހަށް ނުކުމެފައި ގެއަށް އައިސް ނިދުމުގެ ބަދަލުގައި، މުޅި ރޭ (ފަތިސް ވަންދެން) ޛިކުރުކުރުމާއި ދުޢާކުރުމުގައި ހޭދަކުރުން މުހިންމެވެ.
ނިންމުން
ލައިލަތުލްޤަދުރި ވިލޭރެއަކީ ކޮންރެއެއްކަން އިންސާނުންނަށް ކަނޑައެޅިގެން ނޭނގުނަސް، އެރޭގެ ބަރަކާތް ހޯދުމަށް ފަހު ދިހައިގެ ހުރިހާ ރެއެއްގައިވެސް މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ. އެރޭގެ ހެޔޮކަމުން މަޙްރޫމްވެއްޖެ މީހަކީ ހުރިހާ ހެޔޮކަމަކުން މަޙްރޫމްވެއްޖެ މީހެއް ކަމުގައި ޙަދީޘްގައިވެއެވެ.
Read more...

Friday, March 13, 2026

އަމުރު މަޢުރޫފު ހިންގުމާއި މުންކަރާތްތަށް ނަހީކުރުމުގެ މުހިއްމުކަން

13.3.26 0

 

އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ކުށްކުރުމެއްނުވާ މުޖުތަޢެއް އެއްވެސް ޒަމާނެއްގައި ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ތަނެއްގައި އުފެދިފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ނުވެސް އުފެދޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި މުޖުތަމަޢުގައި ހިނގާ ނޭއްގާނީކަންތައްތައް ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުމީ އެޖުތުމަޢެއްގެ އަފުރާދުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. މިކަމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި މުސްލިމު އުއްމަތަށް މާތް ﷲ ފަރުޟު ކުރައްވާފައިވާ ކަމެއްވެސް މެއެވެ. އަދި އިސްލާމީ އުއްމަތް އެންމެ ހެޔޮ އުއްމަތްކަމުގައި ކީރިތި ﷲ ލައްވާފައިވަނީވެސް އެބައިމީހުން އެޔޮކަންތައްތަކަށް ގޮވާލައި ނުބައި ކަންތައްތައް ހުއްޓުވައި އުޅޭނަމައެވެ. އާލްޢިމްރާން ސޫރަތުގެ 104 ވަނަ އާޔަތުގެ މާނާގައިވަނީ "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ހެޔޮކަންތައްތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައި ކަންތައްތަށް ހުއްޓުވައި ހަދާނޭ ބަޔަކު ތިބޭ ހުށިކަމެވެ. ކާމިޔާބާއި ފަލާޙު ލިބިގެންވާ ބަޔަކީ ހަމައެބައިމީހުންނެވެ." މުޖުތަމަޢުގައި ހިނގާ މުންކަރާތްތަކާއި ނޭދެވޭ ކަންތައްތައް ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހެނީ، އެފަދަ މީހުންގެ ނުބައި ކަމުން މުޖުތަމަޢު ސަލާމަތް ކުރުމަށެވެ. ހަމައެހެންމެ އެކަންތައް ކުރާ މީހުން ތެދުމަގަށް އެޅުވޭތޯއެވެ. މިކަން މިގޮތަށް ނުކުރެވޭނަމަ މުޅި މުޖުތަމަޢު ފަސާދަވެ ނެތިގެން ހިނގައިދާނެތީއެވެ. 


މުޖުތަމަޢުގައި ހިނގާ ނޭއްގާނީ ކަންތައް ހުއްޓުވުމުގައި ގެންގުޅެންވީ މިންގަނޑު ރަސޫލާވަނީ އަންގަވާފައެވެ. އެއީ، މުންކަރާތެއް ހިނގާތަން ފެންނަ ހިނދެއްގައި ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން އެކަމެއް ހުއްޓުވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މީހެއްނަމަ ބާރުގެ ބޭނުންކޮއްގެން އެކަން ހުއްޓުވަންޖެހޭ ކަމެވެ. މިފަދަ މީހުންނަކީ ވެރިންނާއި އެމީހެއްގެ އަމުރުގެ ދަށުގައިވާ ބައެއްގެ މައްޗަށް އަމުރު ހިނގާނޭ ކޮންމެ މީހެކެވެ. އެފަދަ ބާރެއް ލިބިގެންނުވާ މީހެއްނަމަ ބަހުން އެކަން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ބަހުން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުުމުން އެއައްވުރެ ނުބައި މުންކަރާތެއް ކުރިމަތިވެދާނޭ ކަމުގެ ބިރު އޮތްނަމަ އެންމެ ކުޑަމިނުން ހިތުންނަމަވެސް ނުރުހުން ފާޅުކުރަންވާނޭ ކަމެވެ. 


މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޚަލީފާ އަބޫބަކުރުގެފާނު ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެ ވަޑަގެން ރައްޔިޔުންނާއި މުޚާތަބު ކުރައްވައި އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ތަގުރީރުގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "އޭ މީސްތަކުންނޭވެ. އަހުރެން މިއަދު މިވަނީ ތިޔަބައި މީހުންގެ ވެރިޔެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިފައެވެ. ޙައްޤުގޮތުގައި އަހުރެން މިކަން ކުރަމުން ދާހާ ހިނދަކު މިކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން އަހުރެންނަށް އެހީތެރިވެދޭށެވެ. އަދި ހައްޤުގެމަގުން އަހުރެން ކަސިޔާރުވެގެންދާތަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެނިއްޖެއްނަމަ އަހުރެން ރަނގަޅު މަގަށް އަޅުވާށެވެ. އަހުރެން ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެގެން ވާހާ ހިނދަކު އަހުރެންނަށް ތިޔަބައިމީހުން ކިޔަމަންވާށެވެ. ނަމަވެސް އަހުރެން އެކަލާނގެއަށް އުރެދޭ ކަމުގައިވާނަމަ އަހުރެންނަށް ކިޔަމަންގަތުމެއް ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ނުވެއެވެ."


އެއްވެސް މުޖުތަމަޢުއެއްގައި ފާޙިޝް ކަންތައް ފެތުރި ޢާންމު ވުމަކީ އެ މުޖުތަމަޢެއްގައި ނުރައްކާތެރި ރޯގާތަކާއި ބަލިމަޑުކަމާއި ތަދުމަޑުކަން ޢާއްމުވެ ފެތުރެން މެދުވެރިވާ ސަބަބެކެވެ. ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. [لَمْ تَظْهَرِ الْفَاحِشَةُ فِي قَوْمٍ قَطُّ حَتَّى يُعْلِنُوا بِهَا إِلاَّ فَشَا فِيهِمُ الطَّاعُونُ وَالأَوْجَاعُ الَّتِي لَمْ تَكُنْ مَضَتْ فِي أَسْلاَفِهِمُ الَّذِينَ مَضَوْا] މާނައީ: "ބައެއްގެ ތެރޭގައި ޒިނޭކުރުން (ފާފަތައް) ފާޅުވެ، އެކަން ފާޅުގައި ކުރަން ފަށައިފި ކޮންމެ ބައެއްގެ މެދުގައި، އެބައިމީހުންގެ އިސްވެދިޔަ ކާބަފައިންގެ ތެރޭގައި ފެނިފައިނުވާ ފަދަ ބަލިމަޑުކަމާއި (ތައޫނުބަލި) އަދި ވޭންދެނިވި ބަލިތައް ފެތުރިގެންދާނެއެވެ." މިހާރަކަށްއައިސް މުޅި ދުނިޔެއަށްވެސް ޢާއްމުވެ ފެތުރެމުންމިދާ ރޯގާތަކާއި ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކަކީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ދުނިޔެ ދެކެފައިވާ ބަލިތަކެއްނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ ސައެންޓިސްޓުންނާއި ޑޮކްޓަރުންވަނީ މިހާތަނަށް އައި އިރުވެސް މިބަލިތަކަށް ފަރުވާއެއް ހޯދުމަށް ނުކުޅެދިފައެވެ. އެެހެނަސް މިބަލިތަކުގެ ފަރުވާ ވަނީ އިންސާނާގެ އަމިއްލަ އަތުގައެވެ. އެހެނީ ސަބަބުތަކާއި މުސައްބިބާތުތައް މެދުވެރި ކުރައްވާ ޢާލަމްވަންތަ ރަޙީމްވަންތަ ކޮންމެ ކަމަކަށް ކުޅަދުންވަންތަ މާތް ރަސްކަލާނގެ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. [إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ]މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ބަޔަކުމީހުންގެ ޙާލަތު އެބަޔަކު އަމިއްލައަށް ބަދަލުކޮށްފުމަށް ދާނދެން ﷲ އެ ޙާލަތު ބަދަލެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ." 

Read more...

Wednesday, March 4, 2026

ތިޔައުޅެނީ ކާކަށް ދެއްކެންތަ؟

4.3.26 0

 

ޢާންމުގޮތެއްގައި އިންސާނުންނަކީ އެއުރެންގެ ވަށައިގެންވާހާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ބާރާއި ނުފޫޒު ފޯރުވާހިތްވާ ބަޔެކެވެ. މުއްސަނދިކަމާއި ތަނަވަސްކަމުގެ ދިރިއުޅުމަކަށް ހިތްއެދޭ ބަޔެކެވެ. ތިބާމެންގެ ހުރިނަމަ ހުރި ކުޅަދާނަކަމެއް ދައްކައިލަން އެދޭ ބަޔެކެވެ. މީސްތަކުންގެ ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް ބޭނުންވާ ބަޔެކެވެ. މީސްތަކުންގެ ތާއީދާއި ތަޢުރީފު ލިބިގަތުމަށް ނުހަނު ޝައުޤުވެރިވާ ބައެކެވެ. މަޝްހޫރުވުމާއި މަޤްބޫލުވުމަށްވެސް ލޯބިކުރާ ބައެކެވެ. 


އިންސާނީ ނަފުސުގައި ހުންނަ ދެއްކުންތެރިކަމުގެ ސިފައަށް އިޖާބަދިނުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަންތައްތަވެސް އެހައިމެ ގިނަވެފައި ސްޓައިލްތަށް ތަފާތެވެ. އެއްބަޔަކު ދެއްކެންވެގެން އުޅެނީ އެބައެއްގެ ޖިސްމުގެ ވަނާތަކާއި ބައްޓަމުގެ ރީތިކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަނެއްބަޔަކު ދެއްކެންވެގެން އުޅެނީ، މުއްސަނދިކަމާއި ތަނަވަސް ކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި އިލްމީ ހުނަރާއި ފަންނީ ޤބިލުކަން ބޭނުންކޮށްގެން ދެއްކެން އުޅުމާއި ރީތިއަޑުގެ ޒަރީއާއިން ދެއްކެން އުޅޭބަޔަކުވެސް އުޅެއެވެ. 


އަނެކުންގެ ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް ކުރެވޭ ތަފާތު މަސައްކަތްތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، މަޝްހޫރުކަމާއި މަޤްބޫލުކަން ލިބިދާނެއެވެ. އަދި ރީތިކަމާއި ފަރިކަމުގެ ވާހަކަވެސް ދައްކާނެ ބަޔަކުވެސް ތިބެދާނެއެވެ. ތިބާގެ އަޑާއި މަޚްރަޖައިގެ ފުރިހަމަކަމުގެ ވާހަކަވެސް ފެތުރެމުން ދިޔުން އެކަށީގެންވެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ ތިބާގެ ހުނަރާއި ފަންނީ ޤާބިލުކަމާއި މެދު ހިތްގައިމުވެގެން އުޅޭބަޔަކުވެސް ތިބޭނެއެވެ.


ދުނިޔެވީ މިހަޔާތުގައި ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ވެ ނިމިދިއުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފިތުރަތުގެ ހަމަތަކަށް ބަލާއިރު، އިންސާނާއަށް ލިބޭ މަޝްހޫރުކަމާއި މަޤްބޫލުކަން އަދި ތާއިދާއި ތައުރީފަކީވެސް ހިނދުކޮޅެއްގެ ކަމެކޭ ދެންނެވިދާނެއެވެ. މީސްތަކުންގެ ދޫތަކުން ފާޅުކުރަމުންދިޔަ ބަސްތައްވެސް ބުނަމުންދަނީ ހިނދުކޮޅަކަށެވެ. އެއީ ހާދަހައި ހުނަރުވެރި ކުޅަދާނަ ފަންނާނެކޭވެސް ކިޔައި އުޅޭނީ ހިނދުކޮޅަކަށެވެ. ތިބާގެ ފުރިހަމަކަމާއި ރީތިކަމުގެ ވާހަކަތަށް ދައްކާ އުޅޭނީވެސް ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށެވެ. ތާއަބަދަށް އެހަނދާންތަކާއި ހެޔޮބަސްތަށް ރައްދުކުރުމުގައި ދެމި ނުތިބޭނެއެވެ. މިއީ މިބިމުގައި ކަން ހިނގަމުން އަންނަގޮތެވެ. 


އިންސާނާގެ މުޅި ޙަޔާތާއި މަރުވެ ދިއުމާއި މިޙަޔާތުގައި ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީވެސް މިކާއިނާތުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެއަށްޓަކައި ޚާއްޞަކުރެވޭ ކަމެއްކަމުގައި ވާންޖެހެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (سورة الأنعام 162) މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ ނަމާދާއި، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ (އެހެނިހެން) އަޅުކަންތަކާއި، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ދިރިހުންނެވުމާއި، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަވަހާރަވުންވަނީ، عالم ތަކުގެ ވެރި اللَّه އަށެވެ."


މިދުނިޔެއަށް އިންސާނާ އުފަންކުރައްވައި ފޮނުއްވި މަޤްޞަދަކީވެސް އެކަލާނގެއަށް އަޅުވެތިކަން އަދާކުރުމާއެކު، ކުރާ ކޮންމެ ރަނގަޅު ހެޔޮކަމެއް އެކަލާނގެ ރުއްސެވުން ލިބިގަތުމުގެ ނިޔަތާއި ޤަޞްދުގައި ކުރަމުން ގެންދިއުމެވެ. އަދި އެކަމުގެ ހެޔޮޖަޒާ ދެއްވާ އިލާހަކީ، ދާއިމަށް ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އެއްކައުވަންތަ މާތްﷲ އެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް މިފަނާވަނިވި ދުނިޔޭގެ ޝުހުރަތާއި، ހަނދުމަނެތޭލެއް އަވަސް އިންސާނުންގެ ރުހުމާއި ހެޔޮބަސްތައް ލިބިގަތުމަށްޓަކައި ކުރާއެއްވެސް ކަމަކުން ދުނިޔަވީ ގޮތުން ލިބޭނެ ވަގުތީ ފައިދާއެއް މެނުވީ ނެތެވެ. އެހެނީ އިންސާނުންނަށް ދެއްކެންވެގެން ކުރާކޮންމެ ކަމަކުން ލިބޭ ނަތީޖާއަކީ ވަގުތީ ނަތީޖާއެއް ކަމުގައިވާތީއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘެއްގެ މާނާގައިވެއެވެ. "ޢަމަލުތައް ވާކަން ކަށަވަރީ ނިޔަތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި މަކަށަވަރުން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ އޮތީ އެމީހަކު ނިޔަތްގަން ކަމެކެވެ. ފަހެ އެމީހެއްގެ ހިޖްރަކުރުމަކީ މާތްﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށްޓަކައި ކުރި ކަމެއްނަމަ، އެމީހަކު ކުރި ހިޖްރައަކީ މާތްﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ކުރި ހިޖްރައެކެވެ. އަދި މީހަކު ކުރި ހިޖްރައަކީ ދުނިޔެއިން ލިބިގަތުމަށް އެދޭކަމަށް ނުވަތަ މީހަކާ ކައިވެނިވުމަށް ކުރި ހިޖްރައެއްނަމަ، އެމީހެއްގެ ހިޖްރައަކީ އެކަމަކަށް ކުރި ހިޖްރައެކެވެ."


ކީރިތި ރަސޫލާ މިފަދައިން ޙަދީޘްކުރެއްވުމުގެ ސަބަބެއްކަމުގައިވަނީ، އުންމު ޤައިސު އޭ ކިޔުނު ބޭކަނބަލަކާ ކައިވެނި ކުރެއްވުމުގެ ޤަޞްދުގައި ޞަޙާބީއަކު މަދީނާއަށް ހިޖްރަކުރެއްވުމާއި ވިދިގެންނެވެ. މިޙަދީޘުން ސާބިތުވެގެންދާ ޙަޤީޤަތަކީ، އެމީހަކު އެދޭގޮތަކަށް އެކަމަކުން ލިބޭ ނަތީޖާ ބަދަލުކޮށްލެވިދާނެކަމެވެ. މާތްﷲގެ ރުއްސެވުމާއި ޘަވާބު ލިބުމަށް އެދޭ މީހަކަށް އެކަން ޙާސިލުކުރެވޭނެ ކަމެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ޝުހުރަތާއި މަޤްބޫލުކަމަށް އެދި މަސައްކަތްކުރާ މީހަކަށް އެކަންވެސް ލިބިދާނެއެވެ. 


އެކަމަކު އިންސާނުންގެ ފުށުން ލިބިގަތުމަށް އެދޭ ތާއިދާއި ތަޢުރީފުގެ އަސަރު ދެމިހުންނަނީ ހިނދުކޮޅަކަށްކަން އެނގޭ އެއްވެސް ބުއްދިވެރިޔަކު، އިންސާނުންގެ ކިބައިން ތަޢުރީފާއި ތާއިދު ލިބިގަތުން އެއީ މަޤްޞަދެއްކަމުގައި ނުހަދާނެއެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް ކުރާ ހެޔޮއަމަލުތައް ދެއްކުންތެރިކަމުގެ ނިޔަތަކާ ނުލައި މާތްﷲ ގެ ރުއްސެވުން ލިބިގަތުމުގެ ޤަޞްދުގައި ކުރާނަމަ، ދާއިމަށް ދެމިގެންވާ ނިޢުމަތް ލިބިގެންދާނެއެވެ. އަދި ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފުވެރި މަޤާމެއް ދެ ދުނިޔޭގައި ވެސް ލިބޭނެކަމީ ޝައްކެތް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. 


ރިފަރެންސް:
02 އެޕްރީލް 2010، ހިދާޔަތުގެ އަލި، ޑރ. އިބްރާހިމް ޒަކަރިއްޔާ މޫސާ
ތަންޒީލުން ޤުރުއާން
ފޮޓޯ: ސޭކް ޒައިދުގެ އެކްސް އިން


Read more...

Tuesday, November 25, 2025

ޔޫސުފް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ވާހަކައިން ލިބޭ ޢިބްރަތްތައް

25.11.25 0

ޔޫސުފް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ވާހަކަ އަކީ ނުހަނު ގިނަ ޢިބްރަތްތަކަކުން ފުރިގެންވާ ވާހަކައެކެވެ. ކުޑަކުދިންނާއި، ﷲ ގެ މަގުގައި ދަޢްވަތުގެ މައިދާނުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހުންނާއި، ވަޡީފާގައި އުޅޭމީހުންނާއި، އަނިޔާ ލިބިފައިވާ މީހުންނާއި، ރިވެތި އަޚްލާގު ގެ ވެރިންނަށް ނުހަނު ގިނަ ޢިބްރަތްތަކެއް މިވާހަކައިގައި ހިމެނިގެންވެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَىٰ وَلَـٰكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ) މާނައަކީ: “ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންގެ ވާހަކަތަކުގައި، ބުއްދީގެ أهل ވެރިންނަށް عبرة އެއް ވާކަން ކަށަވަރެވެ. އެ قرآن އަކީ، ހަދައިގެން އުފެއްދޭ ވާހަކަތަކެއްނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އެއީ އޭގެކުރިން ބާވައިލެއްވި ފޮތްތައް ތެދުކުރާ، އަދި ހުރިހާކަމެއް تفصيل ކޮށްދޭ، އަދި إيمان ވާ ބަޔަކަށް هداية އެއް ކަމުގައްޔާއި، رحمة އެއް ކަމުގައިވާ ފޮތެވެ. މިވާހަކައިން ލިބޭ ޢިބްރަތްތަކުގެ ތެރޭގައި:


1- ބައްޕަ އަކު ހުރިހާ ކުދިންނާއި މެދުގައި އިންޞާފުން ކަންތައް ކުރުން. އަދި ލޯބިވުމުގައި ވެސް ހުރިހާ ކުދިން ހަމަހަމަ ކުރުން. ނޫންނަމަ އެއް ކުއްޖަކު އަނެއް ކުއްޖެއްދެކެ ޙަސަދަވެރިވެ، ރުޅިއައިސް، އެރުޅިވެރިކަމާއި ނަފްރަތު ހަނގުރާމަ އަކަށް ބަދަލުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ޔޫސުފްގެ ފާނުގެ އަޚުން ބުނި ކަމަށް ގުރްއާނުގައި އައިސްފައިވެއެވެ.(إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ﴿٨﴾ اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِن بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ) މާނައަކީ: “އެ أخ ންތައް، ބުނިހިނދު، ހަނދުމަކުރާށެވެ! ތިމަންމެންނީ، ގަދަފަދަ ޖަމާޢަތެއް ކަމުގައި ވާހިނދުވެސް، ޔޫސުފްގެފާނާއި އޭނާގެ އަޚް ބުންޔާމީން ތިމަންމެންގެ ބައްޕާގެ އަރިހުގައި ލޮބުވެތިކަން މާބޮޑެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންގެ ބައްޕާވަނީ، ފާޅުވެގެންވާ މަގުއޮޅުމެއްގައެވެ. ތިޔަބައިމީހުން يوسف ގެފާނު قتل ކޮށްލާށެވެ! ނުވަތަ، ދުރު ބިމަކަށް އެކަލޭގެފާނު އެއްލައިލާށެވެ! އޭރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ބައްޕާގެ ހެޔޮކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަނި ލިބޭނެތެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ތިޔަބައިމީހުން ތައުބާވެ ޞާލިޙް ރަގަޅު ބައެއް ކަމުގައި ވާނީއެވެ”.

2- ﷲ އަށް އީމަންވެ، އެކަލާނގެ އާއި މެދު ޔަގީންކަން ބޭއްވުމަކީ އެންމެހައި ކުށްފާފަ ތަކުން މީހާ ދުރުހެލި ކުރުވާ ސަލާމަތް ކުރުވާ ކަމެކެވެ.(وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّأَىٰ بُرْهَانَ رَبِّهِ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ ۚ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ ) މާނައަކީ: “އަދި ހަމަކަށަވަރުން (އެދުމާއެކު) އެކަނބުލޭގެ އެކަލޭގެފާނާ ކުރިމަތިލިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ دليل ފެނިވަޑައިނުގެންނެވިނަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުވެސް އެކަނބުލޭގެ ފަރާތަށް ލެނބުނީހެވެ. އެފަދައިން (އެ دليل ދެއްކެވީ) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ނުބައި عمل އާއި، ހުތުރުކަންބޮޑު ފާފަ ދުރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލޭގެފާނު ވަނީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ خيار ކުރެއްވި އަޅުންގެ ތެރެއިންނެވެ”.

3- މަކަރުވެރިކަމަކީ އިންސާނާގެ ޠަބީޢަތުގައި ލައްވާފައިވާ ޞިފަ އެއް ކަމުގައިވީނަމަވެސް އެޔަކުން ކާމިޔާބާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ކޮންމެވެސް ވަގުތަކުން ޙަގީގަތް އެނގިބަޔާންވަނެތީވެއެވެ. (وَجَاءُوا أَبَاهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ﴿١٦﴾قَالُوا يَا أَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ ۖ وَمَا أَنتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ ﴿١٧﴾ وَجَاءُوا عَلَىٰ قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا ۖ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ۖ وَاللَّـهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ) މާނައަކީ: “އަދި عشاء ވަގުތުގައި، އެއުރެންގެ ބައްޕާގެ އަރިހަށް ރޮމުން އެއުރެން އައޫއެވެ. އެއުރެން ދެންނެވޫއެވެ. އޭ އަހުރެމެންގެ ބައްޕާއެވެ! ތިމަންމެންގެ ސާމާނުތަކުގެ ކައިރީގައި يوسف ގެފާނު ބަހައްޓާފައި، ތިމަންމެން ވާދަކުރުމަށް ދިޔައީމުއެވެ. ދެން މިނިކާވަގެއްއައިސް، އެކަލޭގެފާނު ކައިފިއެވެ. ތިމަންމެން ތެދުވެރިންކަމުގައިވިޔަސް، ކަލޭގެފާނު ތިމަންމެންގެ ބަސް ތެދެއް ނުކުރައްވާނެތެވެ. އަދި އެއުރެން އެކަލޭގެފާނުގެ ގަމީސްކޮޅުގައި ދޮގު ލެޔެއް އުނގުޅައިގެން ގެނައޫއެވެ. ޔަޢްގޫބުގެ ފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ نفس ތައް (ނުބައި) ކަމެއްކުރުމަށް، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތަންދިނީއެވެ. ފަހެ، (ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އޮތީ) ރިވެތިވެގެންވާ ކެތްކުރުމެކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ސިފަކޮށް ބުނާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް (ކެތްކުރުމުގައި) އެހީދެއްވާ ފަރާތަކީ اللَّه އެވެ”.

4- މުއިމިނުން އަބަދުވެސް ކަންކަމުގައި ވަކީލުކުރާ ހުށީﷲ އަށެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ ހިންމަވައި ދެއްވަނީ ﷲ ކަން ތެދުކޮށް ޔަގީން ކުރާނެއެވެ. ކޮންމެ ކަމަކަށްމެ ދަންނަވަނީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. ﷲ ގެ ޙިމާޔަތުން ބޭރުވެވޭނެ އެއްވެސް ޙާލަތެއް ނުވެއެވެ. (قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا ۖ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ۖ وَاللَّـهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ) މާނައަކީ: ” ޔަޢްގޫބުގެ ފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ نفس ތައް (ނުބައި) ކަމެއްކުރުމަށް، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތަންދިނީއެވެ. ފަހެ، (ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އޮތީ) ރިވެތިވެގެންވާ ކެތްކުރުމެކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ސިފަކޮށް ބުނާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް (ކެތްކުރުމުގައި) އެހީދެއްވާ ފަރާތަކީ اللَّه އެވެ”.

5- ބުއްދިވެރިޔަކީ އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ދޮގު ތުހުމަތެއް ކުރެވޭ ހިނދު އެއީ ދޮގެއްކަން ޘާބިތުކޮށްދޭ މީހާއެވެ. އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އެކަން ޘާބިތުވާކަށް ނޭދޭނެއެވެ.(قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَن نَّفْسِي)މާނައަކީ: ” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ނުބައިކަންތަކަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން އެދުނީ، އެކަނބުލޭގެއެވެ”.

6- ސަލާމަތް ބުއްދި އަކީ ކަންކަމުގެ ޙަގީގަތް ދެނެގަތުމުގެ މައިގަނޑު މަޞްދަރެވެ.(وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ أَهْلِهَا إِن كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِن قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ﴿٢٦﴾ وَإِن كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ) މާނައަކީ: ” އަދި (އެކަމާމެދު) އެކަނބުލޭގެ ތިމާގެ މީހުންކުރެ ހެކިވެރިޔަކު ހެކިދީ ބުންޏެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ގަމީސްކޮޅު ވީދިފައިވަނީ، ކުރިމަތިންނަމަ، އެކަނބުލޭގެ އެބުނީ ތެދެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ދޮގުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ”.

7- ދީނުގެ ދަޢްވަތުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހުން ރަގަޅު ފުރުޞަތުގެ ބޭނުން ހިފަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ޙާލަތަކާ އެންމެ ގުޅޭ އެންމެ މުނާސިބު އުސްލޫބެއް ބޭނުން ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި މުޚާޠަބު ކުރެވޭ މީހުންގެ ޙާލަތާއި، އެވާހަކަ ތައް އަޑު އެހުމަށް އެބައިމީހުން ތައްޔާރުވެފައި ހުރި ވަރު ވަޒަން ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި މީސްތަކުންނަށް ދަޢްވަތަށް ގޮވާލާ ހިނދުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ފަށަން ޖެހޭނީ ތަވްޙީދުން ކަން.

އަންނަނިވި އާޔަތް ތަކުން އެކަން ވަރަށް ފުރިހަމަ އަށް ދޭހަވެގެންދެއެވެ.(وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِۖ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا ۖ وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ۖ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ ۖ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ﴿٣٦﴾ قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَن يَأْتِيَكُمَا ۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي ۚ إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ ﴿٣٧﴾ وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ۚ مَا كَانَ لَنَا أَن نُّشْرِكَ بِاللَّـهِ مِن شَيْءٍ ۚ ذَٰلِكَ مِن فَضْلِ اللَّـهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ ﴿٣٨﴾ يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّـهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ ﴿٣٩﴾ مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّـهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ ۚ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّـهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ) މާނައަކީ: ” އަދި (ރަސްގެފާނުގެ خادم ންގެ ތެރެއިންވާ) ދެކުއްޖަކުވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ޖަލަށްލެވުނެވެ. އޭގެތެރެއިން އެކަކު ދެންނެވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ރާހެދުމަށް، ތިމަން މޭބިސްކަދުރުން ދިޔަފެލާތީ ތިމަންނާއަށް ހުވަފެނުން ފެނުނެވެ. އަދި އަނެކަކު ދެންނެވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންގެ ބޮލުގައި ރޮށިތަކެއް ބަހައްޓައިގެން ދަނިކޮށް، ދޫނި އެއިން ކާތީ ތިމަންނާއަށް ހުވަފެނުން ފެނުނެވެ. މިކަމުގެ މާނަ ތިމަންމެންނަށް ކަލޭގެފާނު ކިޔައިދެއްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެން ކަލޭގެފާނު ދެކެނީ، إحسان ތެރިންގެ ތެރެއިންވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަ ދެމީހުންނަށް ލިބޭ ކާނާއެއް ތިޔަ ދެމީހުންނަށް އައުމުގެ ކުރިން، ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަ ދެމީހުންނަށް އެއީ ކޮންއެއްޗެއްކަން އަންގައިދެއްވާހުށީމެވެ. އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އުނގަންނައިދެއްވި ކަންތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެކެވެ. اللَّه އަށް إيمان ނުވާ ބަޔެއްގެ دين ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަން ދޫކޮށްލައިފީމެވެ. އަދި އެއުރެންނީ، ހަމަ، آخرة އަށް كافر ވެގެންވާ ބަޔެކެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކާބަފައިކަލުނަވި إبراهيم ގެފާނާއި، إسحاق ގެފާނާއި، يعقوب ގެފާނުގެ دين އަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު تبع ވެވަޑައިގަތީމެވެ. اللَّه އަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް شريك ކުރުމަކީ ތިމަންމެންނަށް އޮތްކަމެއްނޫނެވެ. އެއީ ތިމަންމެންނަށާއި، މީސްތަކުންނަށް اللَّه ދެއްވި فضل ވަންތަކަމުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުން (އެކަލާނގެއަށް) شكر އެއް ނުކުރެތެވެ. އޭ ޖަލުގެ ދެ އެކުވެރިންނޭވެ! ވަކިވަކިވެގެންވާ ކަލާނގެ ތަކެއްހޭ ރަނގަޅީ، ނުވަތަ އެއްކައުވަންތަ، ބާރުވެރިވަންތަ اللَّه ހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުންނާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކާބަފައިން އެ އެއްޗިއްސަށް ނަންދީފައިވާ އެއްޗެހިތަކަކަށްމެނުވީ، اللَّه ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަމެއް ނުކުރަމުއެވެ. އެ އެއްޗަކަށް (އަޅުކަންކުރުމަށް) އެއްވެސް حجّة އެއް اللَّه ބާވައެއްނުލައްވަތެވެ. اللَّه އަށް މެނުވީ حكم ކުރެއްވުމެއްނެތެވެ. އެކަލާނގެއަށް ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށް އެކަލާނގެ ވަނީ أمر ކުރައްވާފައެވެ. އެއީ حق ތެދު دين އެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުން (އެކަމެއް) ނުދަނެތެވެ”.

8- ޙަސަދަވެރިޔާގެ ޙަސަދައިގެ ސަބަބުން މީހަކަށް ލިބެން އޮތް ނިޢްމަތަކަށް ހުރަސް ނޭޅޭނެ ކަން. އަދި މީހަކު ޙަސަދަލައިގެން އުޅުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ކެތްތެރިކަމާއެކު، ﷲ އަށް ތަގްވާވެރި ވެއްޖެނަމަ އެކަންތައްތަކުން ސަލާމަތް ވެވޭނެކަން.

9- މުޞީބާތެއް މެދުވެރިވުމުން އެކަމުގެ ޝަކްވާ ﷲ އަށް އުފުލުން.(إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّـهِ) މާނައަކީ: “ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މޮޅިޔާއި، ހިތާމައިގެ شكوى ދަންނަވާކަން ކަށަވަރީ، ހަމައެކަނި اللَّه އަށެވެ”.

10- މުޖްތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ކިތަންމެ ވަރަކަށް ފިތުނަވެރިކަން ޢާއްމުވެފައި ވީނަމަވެސް، ޒުވާނުން ޢިއްފަތްތެރިވާން ދަސްކުރުން.(قَالَ مَعَاذَ اللَّـهِۖ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ )މާނައަކީ: ” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [معاذ اللَّه] އެވެ. އެބަހީ ﷲ ގެ ރައްކާތެރިކަމަށް އެދެމެވެ. خيانة ތެރިވުމަށް ކަނބުލޭގެ ތިޔަ އެދޭ މީހާ) އެއީ ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންގެ ސާހިބު މީހާއެވެ. އޭނާ ތިމަންކަލޭގެފާނު ބަހައްޓާފައިވަނީ، މާތް ރަނގަޅުގޮތަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އަނިޔާވެރިންގެ އަނިޔާވެރިކަމަށް ކާމިޔާބެއް ނުލިބޭ ހުއްޓެވެ”.

11- ދޮގުބުނެގެން ސަލާމަތް ކަން ލިބޭނީ ހިނދުކޮޅަކަށް ކަމާއި، ކޮންމެވެސް ވަގުތަކުން ޙައްގު ފާޅުވާނެކަން ދެނެގަތުން.(قُلْنَ حَاشَ لِلَّـهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوءٍۚ قَالَتِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا رَاوَدتُّهُ عَن نَّفْسِهِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ) މާނައަކީ: ” އެއުރެން ދެންނެވޫއެވެ. حاش للَّه އެވެ! (اللَّه ގެ ހުސްطاهر ވަންތަކަމާއެވެ! އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިގައި އެއްވެސް ނުބައިކަމެއްވާ ކަމަކަށް ތިމަންމެން ދެނެއެއްނެތީމުއެވެ. العزيز ގެ އަންހެނުން ބުންޏެވެ. މިހާރު حق ތެދު ފާޅުވެއްޖެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ނުބައިކަމަކަށް އެދުނީ، ތިމަންނާއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލޭގެފާނު ވަނީ، ތެދުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ”.

12- ދަޢްވަތުގެ މައިދާނުގައި ދިމާވާ ދަތިތަކާއި މުޞީބާތްތަކަކީ މަސައްކަތް ހުއްޓާލާފައި އަމާންދޭން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަން.(يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّـهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ﴿٣٩﴾ مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّـهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ ۚ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّـهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ) މާނައަކީ: ” އޭ ޖަލުގެ ދެ އެކުވެރިންނޭވެ! ވަކިވަކިވެގެންވާ ކަލާނގެ ތަކެއްހޭ ރަނގަޅީ، ނުވަތަ އެއްކައުވަންތަ، ބާރުވެރިވަންތަ اللَّه ހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުންނާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކާބަފައިން އެ އެއްޗިއްސަށް ނަންދީފައިވާ އެއްޗެހިތަކަކަށްމެނުވީ، اللَّه ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަމެއް ނުކުރަމުއެވެ. އެ އެއްޗަކަށް (އަޅުކަންކުރުމަށް) އެއްވެސް حجّة އެއް اللَّه ބާވައެއްނުލައްވަތެވެ. اللَّه އަށް މެނުވީ حكم ކުރެއްވުމެއްނެތެވެ. އެކަލާނގެއަށް ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށް އެކަލާނގެ ވަނީ أمر ކުރައްވާފައެވެ. އެއީ حق ތެދު دين އެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުން (އެކަމެއް) ނުދަނެތެވެ”.

13- ޚަޒާނާ އާއި ޙަވާލުވެ ހުންނަ މީހަކީ އަމާނާތްތެރިޔަކު ކަމުގައިވުން.(قَالَ اجْعَلْنِي عَلَىٰ خَزَائِنِ الْأَرْضِۖ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ ) މާނައަކީ: ” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (مصر ގެ) ބިމުގެ خزانة ތަކުގެ ވެރިޔަކަށް ތިމަން ލައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންނާއީ އެއަށް ރައްކާތެރިވާ، އެއާއި ބެހޭ ކަންތައްތައް ރަގަޅަށް ދަންނަ މީހަކީމެވެ”.

14- މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތަން ދަސްވުން.(وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ)މާނައަކީ: ” އަދި يوسف ގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ މައިބަފައިކަލުން تخت އަށް އުފުއްލެވިއެވެ”.

14- އެއްބަނޑު އެއްބަފާ މީހުންގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ޖެހިއްޖެނަމަ އެކަން ޙައްލު ކުރަން ކަންތައް ކުރާނެ ރިވެތި ގޮތް ދަސްވުން.(وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُم مِّنَ الْبَدْوِ مِن بَعْدِ أَن نَّزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِّمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ)މާނައަކީ: ” އަދި ތިމަން ޖަލުން ނެރުއްވުމާއި، ތިމަންނާއާއި، ތިމަންގެ أخ ންނާ ދެމެދު شيطان އާ ނުބައިކޮށްފުމަށް ފަހުގައި، بدوى ންގެ ދިރިއުޅުމުން ތިޔަބައިމީހުން ގެންނެވި ކަމާއި، މިހުރިހާ ކަމެއްގައި ތިމަންނާއަށް އެކަލާނގެ ރަނގަޅުގޮތް މެދުވެރިކުރެއްވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ކަމަކަށް އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، حكيم ވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ”. މިތަނުގައި އެކަލޭގެފާނު އަނދިރި ވަޅުގަނޑެއްގެ ތެރެއަށް އެއްލައިލި ވާހަކަ ވިދާޅުނުވެއެވެ. އަދި ކިއެއްތަ ވިދާޅުވީ ޖަލުގެ ވާހަކަތަކެވެ. ޖަލުގައި ދުވަސްތަކެއް ހޭދަ ކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތުމުގެ ސަބަބުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންނާއި މެދުގައި އެކަން ހުރަހަކަށްވީ ވާހަކަ އެވެ. އެއީ ޝައިޠާނާގެ ސަބަބުން ވީ ކަމެކެވެ. މިއީ ޔޫސުފް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ވާހަކައިން ޚުލާޞާ ކޮށްލެވުނު ބައެއް ޢިބްރަތްތަކެވެ. މިނޫންވެސް އެތައް ޢިބްރަތްތަކެއް މިވާހަކާގައި ހިމެނިފައިވެއެވެ. މާތް ﷲ މިފަދަ ވާހަކަ ތަކުން ޢިބްރަތް ޙާޞިލް ކުރުމުގެ ތަވްފީގް އަޅަމެންނަށް ދެއްވާށިއެވެ. އާމީން.
Read more...

Thursday, November 20, 2025

ރިޝްވަތު ދިނުމާއި ރިޝްވަތު ހިފުމުގެ ނުބައިކަން

20.11.25

ރިޝްވަތަކީ ތިމާއަށް ޙައްޤުނޫން ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ލިބިގަތުމަށް، ނުވަތަ ނުޙައްޤުން ކަމަކުން ބަރީއަވެ ސަލާމަތްވެގަތުމަށް ފައިސާއެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެއްޗެއް މީހަކަށް ދިނުމެވެ. ރިޝްވަތު ދިނުމާއި، ރިޝްވަތުގައި ހިފުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ޙަރާމްކުރައްވާފައިވާ ބޮޑުފާފަ ތަކުގެތެރެއިން ފާފައެކެވެ.

އަދުގެ ދުނިއޭގައި ރިޝްވަތުގެ ވަބާ ފެތުރިފައިވަނީ ބިރުގަންނަހައިވެސް ބޮޑަށެވެ. ރިޝްވަތު ދިނުމާއި ރިޝްވަތުގައި ހިފުން މިއަދު ވެފައިވަނީ ވަރަށްވެސް އާދައިގެ ކަމަކަށެވެ. ތަފާތު ނަންނަމުގައެވެ. އެހެންޏާ ސައިދިނުން ނުވަތަ ހަދިޔާދިނުން ކަމަށް ބުނިނަމަވެސް އިސްވެދިޔަ މަޤްޞަދުތަކުގެ ތެރެއިން މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް ދެވޭ އެއްޗެއްނަމަ، ކޮންމެ ނަމެއްގައި ދިންކަމުގައި ވީނަމަވެސް އެވާނީ ރިޝްވަތަކަށެވެ. ރިޝްވަތުގެ ވަބާ ދިވެހި މުޖްތަމައުގައި ޢާއްމުވެފައި މިވަނީ ފިލުވާލަން އުނދަގޫހާވެސް ބޮޑަށެވެ. "ހަދިޔާ" އެއްދީގެން މެނުވީ ގިނަ ފަހަރަށް އޮފީހަކުންވެސް ކަމެއް ކުރެވޭކަށް ނޯވެއެވެ. ކުރުގޮތަކަށް ދަންނަވަނީނަމަ "ސަޔަކުން" މެނުވީ އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރެވޭޔޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެއީ ތިމާއަށް ލިބެންޖެހޭ ޙައްޤެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. ހަމައެހެންމެ ބޮޑެތި ކުށްތަކަށް އަރައިގަންނަ މީހުންވެސް ފައިސާގެ ނުފޫޒުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ތުހުމަތުން ބަރީއަވެ، އެބައިމީހުންނާއި އެއްކޮޅަށް ޙުކުމްތައް އަނބުރައިލާ ވާހަކައަކީވެސް މިއަދު ޢާއްމުވެފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި މިއީ ވަރަށްވެސް ނުބައިކަން ބޮޑު ކަމެކެވެ. ރިޝްވަތުގެ ސަބަބުން އެތައް ބައެއްގެ ޙައްޤުތައް ގެއްލިގެންދެއެވެ. އަދި ތިމާއަށް ލިބުން ޙައްޤުނޫން އެތަށް އެއްޗަކާއި ކަމެއް ނުޙައްޤުން ލިބިގަނެވެއެވެ.

މުޖުތަމައުގެ އަފުރާދުންގެ މެދުގައި ހަމަހަމަކަމާއި ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓޭނީ، ޚިޔާނާތާއި، މަކަރާއި، ޙީލަތާއި، ވައްކަމާއި، ޓެކުމާއި، ރިޝްވަތާއި، މިބާވަތުގެ އެންމެހައި ނުބައިކަންކަމުން ދުރުހެލިވެވިގެންނެވެ. ރިޝްވަތު ދީގެން ދުނިޔެމަތީގައި ކަމެއް ޙައްލުކުރެވުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެކަމުން ތިމާއަށް ފަހުން ލިބޭ ގެއްލުމާއި ހަލާކުގެ ބޮޑުކަމާމެދު ވިސްނާލަން ޖެހެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ހަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވަނީ "ރިޝްވަތުދޭ މީހާއަށާއި ރިޝްވަތު ހިފާ މީހާއަށާއި އެދެމީހުންނަށް މާތްﷲ ލަޢުނަތްލެއްވިއެވެ." މީހަކަށް ލަޢުނަތްލެއްވުމުގެ މާނައަކީ ހުރިހާ ހެއުމަކުން އެމީހަކު ދުރުކުރެވި މަޙްރޫމްކުރެވުމެވެ. އަލްއިމާމު އަޙްމަދު ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އެއްވެސް މުޖްތަމަޢެއްގައި ރިބާ ޢާއްމުވެއްޖެނަމަ އެމުޖުތަމަޢަކަށް ތަދުމަޑުކަމެއް ނައިސް ނުދާނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް މުޖުތަމަޢެއްގައި ރިޝްވަތުގެ ކަންތަށް ޢާއްމުވެއްޖެނަމަ އެމުޖްތަމަޢެއްގައި ބިރުވެރިކަމާއި ކަންވޮޑުވުން ނައިސް ނުދާނެއެވެ."
Read more...

Wednesday, June 12, 2024

ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަ ދުވަހުގެ މާތްކަން

12.6.24 0

އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުރިމަތީގައި މިވަނީ ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމަށް މުޅި އަހަރުތެރޭގައި އަންނާނެ އެންމެ ހެޔޮ ދުވަސްތަކެވެ. އެއީ ޙައްޖުމަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަ ދުވަހެވެ. މިދުވަސްތަކުގެ މާތްކަމާއި މަތިވެރިކަމަށް ޓަކައި ކީރިތި ﷲ ވަނީ މިދުވަސްތައް ގަންދެއްވައި ހުވައިކުރައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. وَالْفَجْرِ ‎﴿١﴾‏ وَلَيَالٍ عَشْرٍ ‎﴿٢﴾ (سورة الفجر 1-2) މާނައީ "ފަތިސް ގަންދެއްވަމެވެ. އަދި ދިހަރޭ ގަންދެއްވަމެވެ." މި ދިހަރެއަކީ ޙައްޖުމަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަރެއެވެ. އެއްޗެއް ގަންދެއްވައި ﷲ ހުވައިކުރައްވަނީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އެއެއްޗެއްގެ މަތިވެރިކަމަށްޓަކައެވެ. «ما من أيام العمل الصالح فيها أحب إلى الله من هذه الأيام» يعني أيام العشر. قالوا: يا رسول الله، ولا الجهاد في سبيل الله؟ قال: «ولا الجهاد في سبيل الله، إلا رجل خرج بنفسه وماله، فلم يَرْجِعْ من ذلك بشيء» [رواه البخاري] މާނައީ: "މިދުވަސްތަކަށްވުރެ، ޢަމަލު ކުރުމަށް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ލޮބުވެރިކަންބޮޑު އެހެން ދުވަސްތަކެއް ނުވެއެވެ. (އަޞްޙާބުން) ދެންނެވޫއެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. ﷲ ގެ މަގުގައި ޖިހާދު ކުރުމަށްވުރެވެސްތޯއެވެ؟ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ﷲ ގެ މަގުގައި ޖިހާދު ކުރުމަށްވުރެވެސް ބޮޑަށެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ މުދަލާއި އަމިއްލަ ނަފްސާއިގެން އެނބުރިނާދެވުނު މީހާމެނުވީއެވެ. (އެބަހީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސާއި މުދަލާއިގެން ޖިހާދުކުރުމަށް ނުކުމެ ﷲ ގެ މަގުގައި ޝަހީދުވެދިޔަ މީހަކު އެކުޅަ ހެޔޮޢަމަލުމެނުވީ އެހެން ކޮންމެ ހެޔޮ ޢަމަލެއް އެދުވަސްތަކުގައި އިތުރުކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ. )

އެހެންކަމުން، ކުރިޔަށް މިއޮތް ދުވަސްތަކުގައި ހެޔޮ ޢމަލުކުރުމުގައި ހީވާގިވަމާ ހިނގާށެވެ. ރޯދަ ހިފުމާއި ޞަދަޤާތް ކުރުމާއި ނިކަމެތިންނަށް އެހީތެރިވުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި މިނޫނަސް ހުރިހައި ބާވަތެއްގެ ހެޔޮ ޢަމަލެއް މީގެތެރޭގައި ހިމެނިގެންވެއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ޙައްޖު ދުވަހު ރޯދައަށް ހުރުމީ ވަކިން އިތުރުކަން ބޮޑުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެދުވަހު ރޯދަ ހިފުމުން ފާއިތުވެދިޔަ އަހަރާއި ކުރިއަށް އޮތް އަހަރު ކުރެވޭ ކުދި ފާފަތަށް ފުއްސަވާނޭ ކަމުގައި މާތް ރަސޫލާގެ އަރިހުން ސާބިތުވެއެވެ. ނަމަވެސް ޙައްޖު ދުވަހު ރޯދަ ހިފުން ސުންނަތްވެގެންވަނީ ޙައްޖުގެ އަޅުކަމުގައި ބައިވެރިނުވާ މީހުންނަށެވެ. ޙައްޖު ދުވަހަކީ ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ ނުވަވަނަ ދުވަހެވެ. އެހެންކަމުން ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ތަނަވަސްނުވާ މީހުންނަށްވެސް މިމާތް ދުވަހުގެ މަތިވެރި ޘަވާބާއި ދަރުމަ ޙާޞިލުކުރުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުޞަތު ތަނަވަސް ވެގެންވެއެވެ. 

ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމުގައި އެކުރާ ކަމެއް ﷲގެ ވަޖުހުފުޅަށްޓަކައި ޙާލިޞްކަމާއެކު އަދާކުރުމީ ވަރަށްވެސް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އިޚްލާޞްތެރިކަމާ ފުށުއަރާނޭ އެންމެހައި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވާންޖެހެއެވެ. ބޭނުމަކީ ކުރެވޭ އަޅުކަމުގެ ޢަދަދަށްވުރެ އެކުރެވޭ ކަމެއްގައި އިޙްލާޞްތެރިވުމެވެ. އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ އީމާންކަމާބެހޭ ގޮތުން ރަސޫލުﷲ ޚަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަށްވުރެ ﷲ ގެ ޚަޟްރަތުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިވެގެން ގޮސްފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި އަޅުކަންތަކުގެ ޢަދަދު ގިނަކަމަކުން ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެއީ އެކަލޭގެފާނު ހިތްޕުޅުގައި ބިންވަޅުނެގޮފައިވާ އީމާންކަމެއްގެ ވަރުގަދަ ކަމުންނެވެ. ތިލަފަތަކުން އެކަލޭގެފާނުގެ އީމާންކަން ކިރާލެވުނު ކަމުގައިވާނަމަ، އުއްމަތުގެ އެންމެންގެ އީމާންކަމަށްވުރެ އެކަލޭގެފާނުގެ އީމާންކަން ބަރު ވެގެންދާނެއެވެ."
Read more...

Thursday, May 9, 2024

ހުއްދައެއްނެތި އަނެކާގެ މައްޗަށް ކަމެއް ނިންމުމުގެ ބާރު

9.5.24 0
ވިލާޔަތު
ހ- ޢަރަބި ބަހުގައި ވިލާޔަތުގެ މާނައަކީ ލޯތްބާއި ކާމިޔާބެވެ.
ށ- ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ވިލާޔަތަކީ އެހެންމީހެއްގެ ހުއްދައެއްނެތި އަނެކާގެ މައްޗަށް ކަމެއް ނިންމުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވުމެވެ.
ނ- ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ ކާވެނިވާ އަންހެނާގެ ފަރާތުން ވަލީ ލިބުމަކީ ކާވެނީގެ ރުކުނެކެވެ. ވަލީއާއި ނުލައި ކުރެވޭ ކާވެނި ޞައްޙަނުވާނެކަމަށް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. ދަލީލު: وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَ‌اضَوْا بَيْنَهُم بِالْمَعْرُ‌وفِ ۗ މާނައީ: އަދި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރިކޮށް އެކަނބަލުންގެ عدّة ހަމަވެއްޖެނަމަ، އެކަނބަލުންގެ ފިރީންނާ، އެކަނބަލުން ކާވެނިކުރުމަށް ހުރަސް ނާޅާށެވެ! އެއީ، ހެޔޮގޮތުގައި، (އިނދެގެން އުޅުމަށް) އެއުރެންގެ މެދުގައި، ރުހި އެއްބަސް ވެއްޖެނަމައެވެ. (ބަޤަރާ-232).
ރ- ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ވަލީއާއޮ ނުލައި ކުރެވޭ ކައިވެނި ބާޠިލްވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ކާވެންޏެއްގައި އެއްދާންކޮށްފާވާނަމަ އެ ކައިވެނި ރޫޅާލައި އެ އަންހެނާއަށް އޭނާގެ ރަން ދޭންޖެހޭނެއެވެ.

ކާވެނީގެ ވަލީވެރިންގެ ތަރުތީބު:

(1) ބައްޕަ.
(2) ބައްޕަފަރާތުގެ ކާފަ.
(3) އެއްބަޑު އެއްބަފާ އަޚު.
(4) އެއްބަފާ އަޚު
(5) އެއްބަޑު އެއްބަފާ އަޚުގެ ފިރިހެންދަރި.
(6) އެއްބަފާ އަޚުގެ ފިރިހެން ދަރި.
(7) ބައްޕައާއި އެއްބަޑު އެއްބަފާ އަޚު.
(8) ބައްޕައާއި އެއްބަފާ އަޚު.
(9) ބައްޕައާ އެއްބަޑު އެއްބަފާ އަޚުގެ ފިރިހެން ދަރި
(10) ބައްޕައާއި އެއްބަފާ އަޚުގެ ފިރިހެން ދަރި.
(11) އިސްވެދިޔަ ފަރާތަކުންކުރެ ފަރާތެއް ނެތްނަމަ ޙާކިމާ.

ވަލީވެރިޔާގެ ޝަރުޠުތައް:

ހ. ބާލިޣުވުން
ށ. ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރުން.
ނ. މިނިވަނެއްކަމުގައިވުން.
ރ. މުސްލިމެއްކަމުގައިވުން.
ބ- ވިލާޔާތުގެ ބާވަތް:

I. އިޖުބާރީ ވިލާޔަތަކީ ވަލީވެރިޔާ އެ އަންހެނަކާ ކާވެނިކޮށްދިނުމަށް ފިރިޔަކު އިޚުތިޔާރުކޮށް އެދެމީހުންގެ ކާވެނި ކޮށްދިނުމެވެ. މިފަދަ ވިލާޔަތުގައި އެ އަންހެނާގެ ރުހުމާއި އިޒުނަ ކޮންމެހެން އޮންނާކަށް ނުޖެހެއެވެ.
II. އިޖުބާރީ ވިލާޔަތު އޮންނާނީ ބިކުރުވެރި އަންހެނާއާއި އަދި މޮޔައިންގެ ކާވެނީގެ އެކަންޏެވެ.
III. ޝާފިޢި މަޒުހަބުގައި އިޖުބާރީ ވިލާޔަތު ލިބިގެންވަނީ ބައްޕައަށާއި ބައްޕަފަރާތުގެ ކަފައަށް އެކަންޏެވެ.
IV. މާލިކީ މަޒިހަބުގައި އިޖުބާރީ ވިލާޔަތު ލިބިގެންވަނީ ބައްޕައަށާއި ޙާކިމަށް އެކަންޏެވެ.
V. އިޖުބާރީ ވިލާޔަތުގެ ޝަރުޠުތަކަކީ: (1) އެމީހަކާއި އޭނާގެ ވަލީވެރިޔަކާއި ދެމެދުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ ޢަދާވަތްތެރިކަމެއް ނެތުން. (2) ފިރިމީހާއަކީ ކުފޫހަަމަވެގެންވާ މީހެއްކަމުގައިވުން. (3) ފިރިމީހާއަކީ ކާވެނީގެ ރަން ފަސްކުރުމެއްނެތި ދެވޭފަދަ ތަނަވަސް މީހަކަށް ވުން
VI. އިޚުތިޔާރީ ވިލާޔަތް ކާވެނީގެ ވަލިވެރިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ލިބިގެންވެއެވެ. އެއީ އޭނާއަށްވުރެން އިސް ވަލީވެރިޔަކު ނެތްނަައެވެ.
VII. އިޚުތިޔާރީ ވިލާޔަތުގައި އެއް ދަރަޖައެއްގެ ގިނަވަލީވެރިން ތިބިނަމަ އިސްކަންދޭނީ އޭގެތެރެއިން ކާވެނީގެ ފިޤުހު ބޮޑަށް ދަންނަ މީހަކަށެވެ. ހަމަހަމަ ނަމަ އެންމެ ދޮށީ މީހަކަށެވެ.

ޢަޟްލު:

ހ- ޢަޟްލަކީ ބާލިޣުވެ ބުއްދި ސަލާމަތުން އިން އަންހެނަކު އޭނާ އިންނާނެ ހުރިހާ ގޮތަކުން ކުފޫ ހަމަވާ މީހަކު ކާވެންޏަށް އެދުމުން އެދެމީހުން އެއްބަސްވެގެންވާ ޙާލު ވަލީވެރިޔާ ވަލީ ނުދިނުމެވެ. މިކަމަކީ ހުއްދަކަމެއް ނޫންކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ދެކިލައްވައެވެ. ދަލީލަކީ: وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَ‌اضَوْا بَيْنَهُم بِالْمَعْرُ‌وفِ ۗ މާނައީ: އަދި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރިކޮށް އެކަނބަލުންގެ عدّة ހަމަވެއްޖެނަމަ، އެކަނބަލުންގެ ފިރީންނާ، އެކަނބަލުން ކާވެނިކުރުމަށް ހުރަސް ނާޅާށެވެ! އެއީ، ހެޔޮގޮތުގައި، (އިނދެގެން އުޅުމަށް) އެއުރެންގެ މެދުގައި، ރުހި އެއްބަސް ވެއްޖެނަމައެވެ. (ބަޤަރާ-232).
ށ- ބާލިޣުވެ ބުއްދި ސަލާމަތުން އިން އަންހެނަކު އޭނާ އިންނާނެ ހުރިހާ ގޮތަކުން ކުފޫ ހަމަވާ މީހަކު ކާވެންޏަށް އެދުމުން އެދެމީހުން އެއްބަސްވެގެންވާ ޙާލު ވަލީވެރިޔާ ވަލީނުދީފިނަމަ އެ ވަލީވެރިޔާގެ ކިބައިން ވަލީކެނޑި ދެންވަލީ އަރާނީ ވަލީވެރިންގެތެރެއިން ދެން އިސްކޮށް ހުރި މީހާއަށެވެ.
ނ- ޙަނަފީ ، މާލިކީ ، އަދި ޝާފިޢީ މަޒުހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން ދެކިލައްވާގޮތުގައި އެ ވަލީ އަރާނީ ޙާކިމާއަށެވެ.
Read more...

Wednesday, May 1, 2024

މުސްލިމު އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑުން ނިވާކުރުން ލާޒިމުވެގެންވާ މިންވަރަކީ ކޮބާ؟

1.5.24 0

މުސްލިމު އަންހެނުން ބުރުގާއަޅައި ހަށިގަނޑު ނިވާކޮށް އަބުރުވެރިކަމާއި ޢިއްފަތްތެރިކަމާއެކުގައި ތިބުމަށް ﷲ އެކަނބަލުންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މުސްލިމު އަންހެނާ އޭނާގެ ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު ނިވާކުރުމަށް ބުރުގާ އެޅުމާމެދު ދަންނަބޭކަލުން އިޚުތިލާފުވެވަޑައިގެންފައިވާކަމަށް ބުނެ ބައެއް ފަރާތްތަކުން މިކަމުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ ގޮތަކަށް ވާހަކަދައްކާތަން ފެންނަމުން އެބަދެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ހިތާމަހުރި ކަމެކެވެ. މިއީ ދީނުގެ ދަންނަބޭކަލުން ހުރިހާ ޒަމާނެއްގައި އިޖުމާޢުވެފައިވާ މައްސަލައަކަށް ވީއިރު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މިއީ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި އިޚުތިލާފު އޮންނަ މައްސަލައެކޭ ބުނެ ޖަދަލު ކުރަމުން ގެންދާތީ އަޅުގަނޑު ޙައިރާން ވަމެވެ. މިހެން ޖަދަލުކޮށް އަޑުއުފުލާއުޅޭ އަޚުންނާއި، އުޚުތުންގެ ފަރާތުން އަޅުގަނޑު އެދެނީ މި ފަދަ ޝަރުޢީ ޙުކުމަކާމެދު ތިމާމެން ހިތުހުރި ގޮތަކަށް ވާހަކަ ނުދެއްކެވުމަށެވެ.

މިއީ އިޚުތިލާފުވެފައިވާ މައްސަލައެކޭ ބުނެ ދަޢުވާކުރާއިރު، އިޚުތިލާފުވެވަޑައިގަތީ ކޮން ޢިލްމުވެރިންނެއްތޯ ބަޔާން ކުރަންއެބަޖެހެއެވެ. ސަލަފުންގެ އެންމެ ބޭކަލަކު ވެސް މި މައްސަލައިގައި ޚިލާފުވެވަޑައިގެންފައިވާނަމަ އެއީ މާތް ނަބިއްޔާ محمد - صلى الله عليه وسلمގެ އުންމަތަށް ނިސްބަތްވާ ކޮން ޢިލްމުވެރިއެއްތޯއެވެ؟ ނަންފުޅަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ނުވަތަ މިކަން ހުއްދަވެފައިވަނީ ސުއްނަތް ޖަމާޢަތުގެ ހަތަރު މަޒްހަބުންކުރެ ކޮން މަޒުހަބެއްގައިތޯވެ؟

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު ނިވާކުރުމަކީ ބާލިޣުވެއްޖެ ކޮންމެ އަންހެނެއްގެ މައްޗައް ﷲ ވާޖިބު ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ވާޖިބުކަމެއްކަން ޝަރީޢަތުގެ ދަލީލުތަކުން ވަރަށް ފުރިހަމަ ކަމާއެކު ބަޔާންވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. ބުރުގާ އެޅުމަކީ ވާޖިބުކަމެއްކަން ކަނޑަ އެޅިގެން އެނގޭ ދަލީލުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ދަލީލުތައް ހިމެނެއެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާނުން
ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! އަންހެނާ ނިވާވާންޖެހޭނެ މިންވަރާއި އޭނާގެ ހަށިގަނޑުން ފާޅުވާންޖެހޭ މިންވަރު ބަޔާންކުރައްވައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ( وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُوْلِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ) ( النور :31 ) [ އަދި މުއުމިން އަންހެނުންނަށް އެކަނބަލުންގެ ބެލުންތައް ތިރިކުރުމަށާއި އެކަނބަލުންގެ ފަރުޖުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތުގެ ތެރެއިން ފާޅުވެގެންވާތަން ފިޔަވައި ( އެބަހީ: މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ފިޔަވައި) އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތްތެރިކަން ހިލޭ ފިރިހެނުންނަށް ފާޅުނުކުރާ ހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ބުރުގާތައް އެކަނބަލުންގެ ކަރުވަޅުތަކުގައި އަޅައި ނިވާކުރާހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ ފިރީންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ބަފައިންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރީންގެ ބަފައިންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރިހެން ދަރީންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ ފިރީންގެ ފިރިހެންދަރީންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ އަޚުންނަށް ނުވަތަ އެކަބަލުންގެ އަޚުންގެ ފިރިހެންދަރީންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެ އުޚުތުންގެ ފިރިހެން ދަރީންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންގެތެރެއިން އަންހެނުންނަށް ނުވަތަ އެކަނބަލުންނަށް މިލްކުވެގެންވާ އަޅުންނަށް ނުވަތަ ފިރިހެނުންގެތެރެއިން އެދުންވެރިކަމެއް ނުހިނގާވަރުގެ ގެންގުޅޭ މީހުންނަށް ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ޢައުރައަކީ ކޮބައިކަން ނޭނގޭވަރުގެ ކުޑަކުއްޖާއަށް މެނުވީ، އެކަނބަލުންގެ ޒީނަތް ފާޅުނުކުރާ ހުށިކަމެވެ! އަދި އެކަނބަލުންގެ (ގަހަނާތަކާއި) ޒީނަތުގެ ތެރެއިން ވަންހަނާވެފައިވާ ތަކެތި އެންގުމަށްޓަކައި ފައިތިލަތަކުން (ބިމުގައި) އެކަނބަލުން ނުތަޅާހުށިކަމެވެ! އޭ އެއްމެހައި މުއުމިނުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެންމެން ﷲ އަށް ތައުބާ ވާށެވެ! (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުން ދިންނަވައި ނަޞީބު ލިބުމަށްޓަކައެވެ. 

އަދި ހަމަ އެހެންމެ އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ( يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ) ( الأحزاب :59 )
މާނައީ: [ އޭ ނަބިއްޔާއެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާއި ދަރިދަރިކަނބަލުންނާއި މުއުމިނުންގެ އަންހެނުން އެކަނބަލުންގެ ޖިލްބާބުތަކުން ނިވާވެ ތިބުމަށް ކަލޭގެފާނު އެކަނބަލުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަނބަލުންނަކީ މުއުމިން ޢިއްފަތްތެރި އަންހެނުންކަން އެނގިގެންވުމަށާއި، ފާސިޤުންގެ ކިބައިން އެކަނބަލުންނަށް އުނދަގޫ ނުލިބުމަށް އެގޮތް މާ ގާތްކަން ބޮޑެވެ. ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ ރަޙީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.]

ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުން
ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! ބުރުގާ އެޅުމާބެހޭގޮތުން އައިސްފައިވާ ޙަދީޘްތަކަށް ބަލާލާއިރު އަންނަނިވި ޙަދީޘުން އެކަނިވެސް މިކަމަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ފުރިހަމަކަމާއެކު ދަލީލުކޮށްދެއެވެ.

1- އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވާފައިވެއެވެ: ( صِِنْفَانِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَمْ أَرَهُمَا، رِجَالٌ بِأَيْدِيْهِمْ سِيَاطٌ كَأَذْناَبِ الْبَقَرِ يَضْرِبُوْنَ بِهَا النَّاسِ، وَنِسَاءٌ كَاسِيَاتٌ عَارِيَاتٌ مَائِلاَتٌ مُمِيْلاَتٌ رُؤُوْسُهُنَّ كَأَسْنِمَةِ الْبُخْتِ المْاَئِلَةِ لاَ يَدْخُلْنَ الْجَنَّةَ وَلاَ يَجِدْنَ رِيْحَهَا )- رواه مسلم - [ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންގެތެރެއިން ދެބާވަތެއްގެ ބަޔަކުވެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު އެދެބައިމީހުން ދެކެވަޑައިނުގަންނަވަމެވެ. އެއީ ގެރީގެ ނިގޫފަދަ ޗާބޫކުތަކުން މީހުންގައިގައި ނުޙައްޤުން ތަޅާ އަދަބުދޭ ބަޔަކާއި، ހެދުންލައިގެން އޮރިޔާމުން ތިބޭ އަންހެނުންގެ ބައެކެވެ. އެކަނބަލުންނަކީ ޢިއްފަތްތެރިކަމުގެ ސީދާމަގުން އެއްކިބާވެ ލެނބިފައިތިބޭ އަދި އެހެން މީހުން ސީދާމަގުން އެއްކިބާކޮށް ލަންބުވާ ބައެކެވެ. އެކަނބަލުންގެ އިސްތަށިގަނޑު ހީވާނީ ޖަމަލުގެ ގޮންގަނޑު ހެންނެވެ. އެކަނބަލުންނަށް އެއްގޮތަކަށްވެސް ސުވަރުގެއަކަށް ނުވަދެވޭނެއެވެ. އަދި ސުވަރުގޭގެ ވަސްވެސް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އެތާނގެ ވަސް އެވެނި މިވެނި މޭލުކޮޅަށް ފޯރައެވެ.] މިޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އަލްއިމާމު މުސްލިމެވެ. މިޙަދީޘްގެ މި ޖުމުލަ [އެކަނބަލުންނަކީ ޢިއްފަތްތެރިކަމުގެ ސީދާމަގުން އެއްކިބާވެ ލެނބިފައިތިބޭ، އަދި އެހެން މީހުން ސީދާމަގުން އެއްކިބާކޮށް ލަންބުވާ ބައެކެވެ. [ އެހެން މާނައަކުން ވެސް ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. އެއީ : [އެކަނބަލުންނަކީ ހަށިގަނޑަށް ބަނޑި ބަނޑިލައްވައި އެކަނބަލުންނަށް މީހުން ލަނބުވައި، މީހުންނަށް ލެނބެމުންދާ ބައެކެވެ. ]

މިފަދަ ވަރުގަދަ ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅުތައް މި މައްސަލައިގައި ބަޔާންވެފައިވެއެވެ. ޝަރުޢުގެ ދަލީލުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަ ގެންގުޅުމަކީ އެދަލީލުތަކަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންގަތުމެވެ. ތިމާގެ ހަވާނަފްސުގެ ފަހަތުން ގޮސް ތިމާހިތް އެދޭގޮތަށް ޝަރީޢަތުގެ ނައްޞުތައް ތައުވީލުކޮށް ހެދުމަކީ ހަމަ ގެންގުޅުން ކަމުގައި ބުނެވޭނެ ގޮތެއް އޮންނާނެ ހެއްޔެވެ؟
ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! މިއީ ﷲ އާއި، މާތް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަސްފުޅެވެ. މިއާ އިދިކޮޅެއް ނުހެދޭނެއެވެ. ވީމާ، ތިމާމެންގެ ޢަމަލުތައް މިއާއެއްގޮތަށް ބައްޓަން ކުރުމަށް އަވަސްވެގަންނަމާތޯއެވެ؟

ހެދުންލައިގެން، ނިވާވާން ލާޒިމުވާ މިންވަރަށް ނިވާނުވާ އަންހެނުންތަކެއް ފަހު ޒަމާނުގައި އުޅޭނެކަމުގެ ވާހަކައާއި، އެކަނބަލުންނަށް ސުވަރުގެއަށް ވަނުމުގެ ނަސީބު ނުލިބޭނެކަމާއި، އެތަނުގެ ވަސްވެސް ނުލިބޭނެކަމުގެ ވާހަކަ، މިއީ ރަސޫލާގެ ތެދު ބަސްފުޅެވެ. އެއީ ފަހު ޒަމާނުގެ އަލާމާތެކެވެ. މިފަދަ ވަޢީދުތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް އެންމެހައި އުޚުތުންނަށް އިލްތިމާސް ކުރަމެވެ.

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިވަސައްލަމަގެ އިސްވެ ދިޔަ ޙަދީޘުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތުން ހެދުން ލައިގެން އޮރިޔާމުން ތިބުމަކީ ހެދުން ލުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލު ނުވުމެވެ. އެއީ ހެދުންލަނީ ނިވާވެގަންނާށެވެ. ނަމަވެސް ހެދުންކުރުކަމުން، ނުވަތަ ބާރުކަމުން، ނުވަތަ ތުނިކަމުން ނިވާވާންޖެހޭގޮތަށް ނިވާނުވާތީ އެހެން ހަދީޘްކުރެއްވީއެވެ.

މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގައި ވަރަށް ގިނަ އުޚުތުން އިސްލާމީ މިންގަނޑާއި އެއްގޮތައް ފޭރާން ތުރުކުރައްވަމުން ގެންދަވާކަން އުފަލާއެކު ފާހަނގަކުރަމެވެ. މާތް ﷲ އެންމެހައި އުޚުތުންނަށް ހެޔޮމަގަށް ތައުފީޤު ދެއްވާށި، އާމީން .

ދީނުގެ ދަންނަ ބޭކަލުންގެ އިޖުމާޢު

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ފިޔަވައި މުޅިހަށިގަނޑަކީ މިނިވަން މުސްލިމު އަންހެނާގެ ޢައުރަކަމަށް އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެހައި ދަންނަބޭކަލުން އިޖުމާޢުވެފައިވެއެވެ. މިއީ ލޮބުވެތި ރަސޫލާގެ އެންމެހައި އަޞްޙާބުބޭކަލުންނާއި، އެބޭކަލުންގެ ތާބިޢީންނާއި، އުންމަތުގެ މުފައްސިރުންނާއި، މުޙައްދިޘުންނާއި ފިޤުހުވެރި އިމާމުންނާއި މިއެންމެބޭކަލުންގެ ބަސްފުޅެވެ.

އަދި ސަޢޫދީޢަރަބިއްޔާގެ ބޮޑެތި ދަންނަބޭކަލުންގެ މަޖްލީހާއި، އަލްއަޒުހަރުގެ ދަންނަބޭކަލުންގެ ވެސް ބަސްފުޅެވެ. އަދި މިޞްރުގެ ދާރުލްއިފްތާއުގެ ފަތުވާވެސް މެއެވެ. އަދި އިސްލާމީ އުންމަތުގެ ފަހުގެ މުޢުތަބަރު އެއްވެސް ޢިލްމުވެރިއަކު މިމައްސަލައިގައި އުއްމަތުގެ މި ޢަޤީދާއާއި ޚިލާފުވެވަޑައިގެންފައިނުވެއެވެ.

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! ދީނުގެ މިފަދަ ބޮޑެތި ޙުކުމްތަކުގައި މިހާރުގެ މީހަކު ޚިލާފުވެ ބުނާބުނުމަކީ ޚިލާފެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. މުޖުތަހިދު، މުޢްތަބަރު ދަންނަބޭކަލުންނަކީ ވަކި ބައެކެވެ. އުންމަތުގެ މީހުން އެބޭކަލުންނަކީ އުއްމަތުގެ ޢިލްމުވެރިން ކަމުގައި ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ ބޭކަލުންނެވެ. އެއިން އެއްވެސް ބޭކަލަކު ﷲ ގެ މިޙުކުމުގައި ޚިލާފުވެވަޑައިގެންފައިނުވެއެވެ. ނުވެސް ވާނެއެވެ.

ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ ތިޔަވިދާޅުވާ އިޚުތިލާފަކީ މޫނާއި ދެއަތްތިލައިގެ މައްސަލައެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެދެތަން ޢައުރައިގެ ތެރޭގައި ނުހިމަނުއްވައެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ އެއީވެސް ޢައުރަކަމަށެވެ. އަދި ފަހުގެ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ޢައުރަ ނޫން ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް ފިތުނަ ފަސާދަ އުފެދޭ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި، މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ފޮރުވުމަށްވެސް ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވައެވެ. މި މައްސަލަ ވަރަށް ރަނގަޅަށް އަލްއިމާމުއްނަވަވީ މުސްލިމުގެ ޝަރަޙައިގައި ލިއުއްވާފައިވާނެއެވެ. އަދި ފަޟީލަތުއްޝައިޚު މުޙައްމަދު ނާޞިރުއްދީނުލްއަލްބާނީ އައްރައްދުލްމުފްޙިމުގައި ލިއުއްވާފައިވެއެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާނާއި، މާތް ނަބިއްޔާގެ ސުންނަތާއި، ދަންނަބޭކަލުންގެ އިޖުމާޢުއާއި ޚިލާފަށް ބުނެވޭ ކޮންމެ ބަހަކީ ނަގާ އެއްފަރާތް ކޮށްލަންޖެހޭނެ ބަހެކެވެ. ޙަޤީޤީ ޢިލްމުވެރިން އުންމަތުގެ ޢަޤީދާއާއި ޚިލާފުވެވަޑައިނުގަންނަވާނެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން މިމައްސަލައަކީ އިޖުމާޢު ވެފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. ޝަރުޢީ ޙުކުމަކާމެދު އުއްމަތުގެ ޢިލްމުވެރިން އިޖުމާޢުވެފައި ވަނިކޮށް، ފަހުން ވަޑައިގަންނަވާ ޢިލުވެރިއަކަށް ކުރީގެ ދަންނަބޭކަލުންގެ އިޖުމާޢާއި ޚިލާފުވެވަޑައިގަތުމުގެ އިޚުތިޔާރެއްނެތެވެ. އެބޭފުޅަކީ ކިތައްމެ ބޮޑު ޢާލިމަކަށް ވިޔަސް މިކަން އޮތް ގޮތަކީ މިއީއެވެ.

ކޮންމެއަކަސް މިއީ އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެހައި ދަންނަބޭކަލުން އިއްތިފާޤު މައްސަލައެކެވެ. މިއީ އިންކާރުނުކުރެވޭނެ ޙަޤީޤަތެކެވެ. އުއްމަތުގެ ދަންނަ ބޭކަލުންގެ މެދުގައި އިޚްތިލާފު އުފެދިފައިވާ މައްސަލައެއްނޫނެވެ.

މިމައްސަލައިގެ ކުރިމަތީގައި އެންމެން ބޯލަނބައި ކިޔަމަން ގަންނަންޖެހޭނެއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނާއި، ނަބިއްޔާގެ ސުންނަތާއި، ދަންނަބޭކަލުންގެ އިޖުމާޢުން ސާބިތުވާން އޮތް ކަމަކާމެދު އިންކާރުކޮށް، ޖަދަލުކުރާ ކޮންމެ މީހަކީ އިސްލާމްދީނުގެ އިމުންބޭރުވެ، ކާފިރުވެ މިއްލަތުން އެއްކިބާވެފައިވާ މީހެކެވެ.

ކަމަކީ ކިތައްމެހާވެސް ބޮޑުކަމެކެވެ. ބުރުގާ އެޅުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއްނޫނޭ، ނުވަތަ ކޮންމެހެން ނުކުރިޔަސް ރަނގަޅުވާނެކަމެކޭ އެއްވެސް މީހަކަށް އެއްވެސް ޙައިޘިއްޔަތަކުން ބުނެވޭކަށްނެތެވެ. މިއީ ސާފު ސީދާކޮށް ޝަރުޢުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.


އެންމެ ފުރިހަމަ ނަމޫނާ

ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ދީނުގެ ކަންކަމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅުއްވައި އެގޮތަށް ތަބާވުމަށް ގޮވާލެއްވުމުން އެގޮތް ދޫކޮށްލުމަކީ މުއުމިނުންގެ ގޮތަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ. މާތް ﷲ އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައި އެވެ: (( وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلاَ مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً مُّبِينًا )) (الأحزاب : 36 ) [ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ކަމަކަށް ނިޔާކުރައްވައިފި ހިނދު، މުއުމިނު ފިރިހެނަކަށްވެސް އަދި މުއުމިނު އަންހެނަކަށްވެސް އެބައިމީހުންގެ އެކަމުގައި އަމިއްލަގޮތެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއްނޫނެވެ. ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް އުރެދިއްޖެ މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމަކުން އެމީހަކު މަގުފުރެދިއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.]

ތަބާވާންވީ މަގަކީ ﷲ ގެ މަގެވެ. ކިޔަމަންވާންވީ ﷲ އަށާއި، އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށެވެ. ޝައްކެއް ނެތްގޮތުގައި މާތް ﷲ އަޅުގަޑުމެންގެ ގާތަށް ރަސޫލަކު ފޮނުއްވާފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވުމަށެވެ. އަޅުގަޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް އެކަލޭގެފާނަކީ ނަމޫނާއެއްކަމުގައި ބެލުމަށެވެ. އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ:

لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّـهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّـهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّـهَ كَثِيرًا ( الأحزاب : 21) [ ހަމަ ކަށަވަރުން ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ކިބައިގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއްވެއެވެ. (އެއީ) ﷲ ގެ ދަރުމައާއި އާޚިރަތުގެ ޘަވާބަށް އެދޭ އަދި ގިނަގިނައިން ﷲ ހަނދުމަކުރާ ކަމުގައިވާ މީހަކަށެވެ.]

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނޭވެ! ދުނިޔެމަތީގައި އިންސާނަކަށް ލިބޭނޭ އެންމެ މަތިވެރި ނިޢުމަތަކީ، އޭނާ ހެއްދެވި ފަރާތުގެ ރުހިވޮޑިގަތުން ޙާޞިލުވުމެވެ. މިމަތިވެރި ނިޢުމަތް ޙަޞިލު ވާންއޮތީ ވެސް އެކަލާނގެ ފޮނުއްވި ރަސޫލާއަށް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންވެ ތަބާވެގެންނެވެ. އާލުޢިމްރާން ސޫރަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّـهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّـهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّـهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ( آل عمران : 31 ) މާނައީ: [ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ލޯބިވާ ކަމުގައިވަނީނަމަ، ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ތިމަން ކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވާށެވެ! އޭރުން ﷲ ތިޔަބައިމީހުންދެކެ ލޯބިވެ ވޮޑިގެންވާނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވައި ދެއްވާނެއެވެ. ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ ރަޙީމު ވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.]

ލޮބުވެތި އުޚުތުންނެވެ! މުސްލިމު އަންހެނުންނަށް އަމުރުކުރެވިގެންވާ ގޮތަކީ އެއީއެވެ. އެކަނބަލުންގެ ނަމޫނާއަކަށް ވާންވާނީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާއި، ދަރިދަރިކަނބަލުންނެވެ. އަދި ސަލަފުންގެ އަންހެން ކަނބަލުންނެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މުއުމިނުން ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި ﷲ ދެކެ ލޯބިވާ ބަޔަކު ކަމުގައިވާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެން އިތުރު ރަސޫލާއަށް ތަބާވުމަކީ ލާޒިމުކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އެނަމޫނާ ދޫކޮށް، އަޅުގަނޑުމެން އެނޫން މީސްމީހުން ނަމޫނާ ކަމުގައި ދެކެފިނަމަ ހުރި ހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. މިފަދަ މީހުންގެ ޙާލަތު ކީރިތި ޤުރުއާން އެބަޔާންކުރައްވަނީ އެވެ. މިއާޔަތްތަކާމެދު ވިސްނާ ފިކުރުކުރައްވާށެވެ. ޤިޔާމަތްދުވަހުގެ ވޭންދެނިވި ޢަޛާބާއި، ނާމާންކަމާމެދު ބިރުވެތިވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّـهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا ﴿٦٦﴾ وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا ﴿٦٧﴾ رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا ﴿٦٨﴾ (الأحزاب : 66- 68 ) މާނައީ:[ އެބައިމީހުންގެ މޫނުތައް ނަރަކައިގައި ފުރޮޅަފުރޮޅައި ތިބޭ ދުވަހެވެ. އެބައިމީހުން ބުނާނެއެވެ. ތިމަންމެން ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެ، އަދި (އެކަލާނގެ ) ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވީނަމަ ކިހާރަނގަޅުހެއްޔެވެ؟ އަދި އެބައިމީހުން ބުނާނެއެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރި ރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން އަޅަމެންގެ ސާހިބުންނަށާއި އަޅަމެންގެ ބޮޑުންނަށް އަޅަމެން ކިޔަމަންވީމުއެވެ. ފަހެ އެބައިމީހުން އަޅަމެން މަގުފުރެއްދީއެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރި ރަސްކަލާކޮ! ޢަޛާބުގެ ތެރެއިން ދެގުނަ އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވާނދޭވެ! އަދި ބޮޑުވެގެންވާ ލަޢުނަތް ލެއްވުމަކުން އެބައިމީހުންނަށް ލަޢުނަތް ލައްވާނދޭވެ!]

އަދިވެސް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِّنَ النَّارِ ﴿٤٧﴾ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيهَا إِنَّ اللَّـهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبَادِ ﴿٤٨﴾ ( غافر : 47-48 ) މާނައީ: [ އަދި އަލިފާނުގެ ތެރޭގައި ތިބެގެން އެބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އަރައިރުންވެ ހަޅޭލަވާނެތެވެ! އެބައިމީހުންކުރެ ދެރަނިކަމެތި މީހުން އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ތިބި، ކިބުރުވެރީންނާއި މުޚާޠަބުކޮށް ގޮވާނެތެވެ. [ ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެމެން ތަބާވީ ކަލޭމެންނަށެވެ. ވީއިރު މިއަލިފާނުގެ ތަންކޮޅެއްނަމަވެސް ކަލޭމެން ނިކަން އަހަރުމެންގެ ގައިން ދުރުކޮށްލައިދީބަލާނު ހެއްޔެވެ؟] އެބައިމީހުންކުރެ ކިބުރުވެރިވެގަތް މީހުން ބުނާނެތެވެ.[ ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެމެން އެންމެންމެ މިތިބީ މިއަލިފާނުގެ ތެރޭގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ މެދުގައި ނިޔާ ކަނޑައަޅުއްވައި ނިންމެވީއެވެ.]

މިހެންކަމުން ދީނީ ކަންކަމުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް މިއީ މަށަށް ފެންނަގޮތޭ، އެއީ ލާޒިމުކަމެއްނޫނޭ، މިއީ އިޚްތިލާފު މައްސަލައެކޭ، އަހަރެން ޢަމަލު ކުރާނީ މިވެނި މީހަކު ޢަމަލުކުރާގޮތަށޭ ބުނެ އިހުމާލުވުމުގެ ޙައްޤެއްނެތެވެ.

މިއީ ﷲ ދީނެވެ. ނަބިއްޔާ ވަނީ މިދީން އަޅުތަކުންނާ ހަމައަށް އެންމެ ފުހިހަމައަށް ފޯރުކޮށްދެއްވާފައެވެ. ދަންނަ ބޭކަލުންވަނީ އެބޭކަލުންގެ ޒިއްމާ އުފުއްލަވާފައެވެ. މުއުމިނުންގެ ސިފަޔަކީ ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެއްޖައީމޭ ބުނުމެވެ. ރަސޫލާއަށް ތަބާވެއްޖައީމޭ ބުނުމެވެ. ދެދުނިޔޭގެ ފަލާޙާއި، ނަޞީބު ލިބޭނީ އެއިރުންނެވެ.

ބުރުގާގެ މާނައަކީ ކޮބާ ؟

ބުރުގާގެ މާނައަކީ ފަހަރެއްގައިވެސް ރީތި ފޮތިކޮޅެއް ބޮލަށް އެއްލާލާފައި އޮތުމެއްނޫނެވެ. ބުރުގާ އެޅުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވަނީ ޝަރުޢީ މަޤްޞަދެއްގައެވެ. އެއީ އަންހެނާގެ ޢިއްފަތްތެރިކަމާއި އަބުރު، ހިލޭމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ރައްކައްތެރިކުރުމައްޓަކައި ހަށިގަނޑާއި ބައްޓަން ފޮރުވުމެވެ. މިހެންކަމުން ބުރުގާ އަކީ މޭމައްޗާއި ކަރުވަޅުނިވާވާ ވަރުގެ އެއްޗަކަށް ވާންވާނެއެވެ.

އަދި ބުރުގާ އަޅައިގެންތިބޭ މީހުންވެސް އަޚްލާޤީ މިންގަނޑު ހިފަހައްޓައި ދެޖިންސުގެ ދެމެދުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ހަމަތަކާމެދު ރައްކާތެރިވާންވާނެއެވެ. ބޭރުފުށުގެ ބުރުގާގެ އަސަރު އެތެރެފުށުގައިވެސް ހުންނަންވާނެއެވެ. މީހާގެ ޙަރަކާތްތަކާއި، އަޚްލާޤުންވެސް އެހެނިހެން އަމުރުފުޅުތަކުގެ އަސަރުފެންނަންވާނެއެވެ. އެހެންނޫނީ ބުރުގާގެ ޝަރުޢީ މަޤްޞަދު ގެއްލިދިޔައީއެވެ.


އިސްލާމީ ބުރުގާގެބައެއް އަދަބުތައް

1- އަޅާ ބުރުގާއިން މޭމައްޗާއި، ކަރުވަޅު ރަނގަޅަށް ނިވާވުން
2- މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ނޫން އެހެންތަންތަން ރަނގަޅަށް ފޮރުވުން
3- ތިމާއަށް ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން މޫނާއި، ދެއަތްތިލަ ނިވާކުރުން
4- ބުރުގާއާއެކު ލާހެދުމަކީ އެތެރެފެންނަވަރު ތުނި ހެދުމަކަށް ނުވުން
5- ބުރުގާއާއެކު ލާ ހެދުމަކީ ހަށިގަނޑުގެ ގުނަވަންތަކާއި ވަނާތައް ހާމަކޮށްދޭ ހެދުމަކަށް ނުވުން
6- ބުރުގާއާ އެކުލާ ހެދުމަކީ ފިރިހެނުންނަށް ޚާއްޞަ ހެދުމަކަށް ނުވުން
7- ބުރުގާ އަޅަންޖެހޭނީ ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ތެރެއަށް ނިކުންނައިރުގައެވެ. ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި އުޅޭއިރުއެވެ. އާއިލާގެ ތެރޭގައި ގޭގައި އުޅޭ އިރު، ބުރުގާ އަޅާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އެކަމަކު ގޭތެރޭގައި ވެސް ހިލޭފިރިހެނުން ވާނަމަ އެމީހުންނަށް ނިވާވުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.
8- ބައެއް ކުދީން ބޮލުގައި ރުމާ އައްސައިގެން އުޅޭތަން ފެނެއެވެ. އެއީ އިސްލާމީ ބުރުގާ ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.
9- ފާސްކުރި ދިވެހި ހެދުމާއެކުގައި ބައެއް އަންހެނުން ބޭނުންކުރާ ބޮލުފޮތިކޮޅަކީ ވެސް ބުރުގާއެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.
10- ބޮލުގެ ބައެއް ފެންނަ ގޮތަށް އަޅާފައިވާ ބުރުގާއަކީ ޝަރުޢީ ބުރުގާއެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.

ރަނގަޅުނޫން ބައެއް އާދަތައް

ބައެއް އަންހެނުންނަށް ނުވަތަ ބައެއް އަންހެންކުދިންނަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ އިސްތަށިގަނޑު ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން ނިވާކުރީމަ ދެން ހުރިހާކަމެއްނިމުނީ ކަމުގައެވެ. ބުރުގާއާ އެކުލާ ހެދުން ކޮންމެ ގޮތަކަށް ހުއްޓަސް ހެޔޮކަމަށް ބަލައެވެ. މިއީ ރަނގަޅުގޮތެއްނޫނެވެ.

ގަޔަށް ބާރު ހެދުމާއި ފިނދު މަސްގަނޑު ކަނޑާ ނަގާފައި ހުންނަ ޖިންސު ނުވަތަ ހަރުވާޅުފަދަ އެއްޗިއްސަކީ ބުރުގާއާ އެކަށީގެންވާ އެއްޗެއްނޫނެވެ. ގިނަ ކުދިން މިބާވަތުގެ ހެދުން އަޅަނީ ދީނުގައި މިކަން އޮންނަ ގޮތް އެކުދީންނަށް ނެގޭތީކަން ޔަޤީނެވެ. ނުބައި ނިޔަތަކުނޫނެވެ.

އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ފިރިހެނުން ލާ ފާޑުގެ ހެދުން އަންހެނުން އެޅުމަކީ ނުވަތަ ފިރިހެނުން އަންހެނުން ލާ ފާޑުގެ ހެދުން އެޅުމަކީ ދީނުގައި މަނާކުރައްވާފައިވާކަމެކެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދޫފުޅުން އެފަދައިން ޢަމަލުކުރާ މީހުންނާ މެދު ލަޢުނަތުގެ ދުޢާ އައިސްފައިވެއެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (عَنْ أَبِيْ هُرَيْرَةَ رَضِيَ الله عنهُ قَالَ : لَعَنَ رَسُوْلُ اللهِ صَلَّى اللهُ عليهِ وَسَلَّمَ الرَّجُلَ يَلْبَسُ لِبْسَةَ الْمَرْأَةِ ، وَ الْمَرْأَةَ تَلْبَسُ لِبْسَةَ الرَّجُلِ ) - رواه أبو داود بإسناد صحيح- މާނައީ: [ މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަންހެނުންގެ ހެދުން އަޅައިގެން އުޅޭ ފިރިހެނުންނަށާއި، ފިރިހެނުންގެ ހެދުން އަޅައިގެން އުޅޭ އަންހެނުންނަށް ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ލަޢުނަތް ލައްވާފައިވެއެވެ.] މިފަދަ އެތައް ޙަދީޘެއް މިބާބުގައި އައިސްފައިވެއެވެ.

ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި ބައެއް ކުދީން މިފަދަ ހެދުންލަނީ އެދުވަސްވަރުގައި އޮންނަ އޮއިވަރަށް ބަލާފައެވެ. ވިސްނާލިޔަސް މިފަދަ ހެދުންތަކުން އިސްލާމީ ބުރުގާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލް ނުވާނެކަން ދޭހަވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގެ އަންހެނުން ކުދީންނަކީ އިސްލާމްދީނުގެ އަސާސުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތާނެ ކުދީންނެވެ. މިހެންކަމުން އެކުދިންގެ ރީތިކަމާއި އަބުރުވެރިކަން ފާސިޤުންގެ ލޯތަކުން ޙިމާޔަތްކުރުމަކީ އެކުދިންގެ އެންމެ އިސްވާޖިބުކަމުގައި ދެކެންވާނެއެވެ.

ގަޔަށް ބާރުހެދުން ލައިގެންއުޅޭނަމަ، މުޖުތަމަޢުތެރެއަށް ނިކުންނަ އިރު މަތިން ފަރުދާއެއް ވައްޓާލުމަކީ ޖިލްބާބު ލުމެވެ. ތުނި ފަރުދާއެއް މަތިން އެފަދައިން ލައިގެން މުޖުތަމަޢަށް ނުކުތުން ރަނގަޅުވާނެއެވެ. އަދި އަވިންވެސް ސަލާމަތް ވާނެއެވެ. މިއީ އިސްލާމީ ޤައުމުތަކުގެ އަންހެނުން ކަންކުރާގޮތެވެ.

ބައެއް އަންހެންކަނބަލުން ތިމަންމެން ވަކި ޢުމުރަކަށް ދިޔާމަ ބުރުގާ އަޅާނަމޭ ނުވަތަ، ޙައްޖައްގޮސްފައި އައިސް ބުރުގާ އަޅާނަމޭ ބުނެހަދައެވެ. މިއީ ޙައިރާން ވާފަދަ ވާހަކައެކެވެ. އެފަދަވާހަކަތައް އެބުނަނީ ތިމާމެން އެދުވަހާ ހަމައަށް ދިރިތިވެވޭނޭ ކަމުގެ ޔަޤީންކަން އޮވެގެންބާވައެވެ؟ ނުވަތަ އެކަން އެނގިގަންނަންބާވައެވެ؟ ނުވަތަ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި މަކަރާއި ޙީލަތް ހަދަނީ ބާވައެވެ؟ މުއުމިމުންގެ ސިފައަކީ މިފަދައިން ޙީލަތެއް ހެދުމެއްނެތި، އަވަހަށް ﷲ އާއި، ރަސޫލާގެ އަމުރަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންގަތުމެވެ.

ވަކިކުލައެއްގެ ހެދުމެއްއެޅުން

އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ވަކިކުލައެއްގެ ހެދުމެއް ލާކަށް އިސްލާންދީން ޝަރުޠު ކުރައްވާފައިނެތެވެ. ކޮންމެ ކުލައެއްގެ ކޮންމެ މަރުކާއެއްގެ ހެދުމެއްލިޔަސް އެހެދުމަކީ އިސްވެދިޔަ ޝަރުޢީ މިންގަނޑަށް ފެތިފައިވާ ހެދުމަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ.

އެއީ އައުރަ ނިވާވާ، އަދި ބުރުގާއާއެކު އަޅަން އެކަށީގެންވާ ހެދުމަކަށް ވުމުން ފުދުނީއެވެ. މިފަދަ ރީތި ކޮންމެ ހެދުމަކީ އިސްލާމީ ހެދުމެކެވެ. އަދި، ވަކި ކުލައެއްވެސް ލާޒިމެއްނޫނެވެ. މިނޫން ޝަރުޠެއް އެކަމުގައިނުވެއެވެ. އަލްއަޢުރާފް ސޫރަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا ۖ وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ ۚ ذَٰلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّـهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ ﴿٢٦﴾ (الأعراف : 26 ) މާނައީ: [ އޭ އާދަމުގެ ދަރީންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އައުރަތައް ނިވައިކުރަނިވި ހެދުމާއި ޒީނަތްތެރި ފޭރާން، ތިމަން ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވީމެވެ. އަދި ތަޤްވާގެ ފޭރާން މާ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. އެކަންތައްވަނީ ﷲގެ އާޔަތްތަކުގެތެރެއިންނެވެ. (އެއީ) އެބައިމީހުން ހަނދުމަ ކުރުމަށްޓަކައެވެ.]

ސަލަފުންގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން އަންހެނުން ކަޅުކުލަ އިޚްތިޔާރުކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ މިކަމުގައި ލާޒިމުކަމެއްކަމަށް ޝަރުޢީ ދަލީލަކުން އެގެން އޮތްކަމެއްކަމެއް އަޅުގަނޑަކަށް އެނގިފައެއްނުވެއެވެ. އަދި ޢިލްމުވެރިއަކު ވިދާޅުވެފައިވާކަން ވެސް އެނގިފައި ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ޞިއްޙީގޮތުން ބަލާއިރު ބޭރަށް ނިކުތުމައްޓަކައި، ރަނގަޅު ކުލައެއްކަމުގައި އެމައިދާނުގެ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

އިސްވެ ބަޔާންވެދިޔައީ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި އަންހެނުންގެ ފޭރާމާ ބެހޭގޮތުން ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާގޮތެވެ. އެގޮތް ބަޔާންކުރެވިފައި އެވަނީ ﷲގެ ފޮތާއި، މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުއްނަތާއި، ދަންނަބޭކަލުންގެ އިޖުމާޢުގެ އަލީގައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ހެޔޮ ދުޢާއަކީ މިފޮތުން ލޮބުވެތި އުޚުތުންނަށް މަންފަޢަ ދެއްވުމެވެ. އަދި ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަށް ތަބަޢަވެ، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންގަތުގެ ތައުފީޤު ދެއްވުމެވެ. އެކަލާނގެއީ ދުޢާތައް އައްސަވާ، އަދި އިޖާބަ ދެއްވާ ދީލަތިވަންތަ އިލާހެވެ.

إن أريد إلا الإصلاح ما استطعت، وما توفيقي إلا بالله، عليه توكلت و إليه أنيب .

ފަހުބަސް

- އަޅުގަނޑުމެންގެ މި އިސްލާމީ ޤައުމުގެ ބައެއް އަންހެންދަރީންގެ ހެދުމާއި ފޭރާމާމެދު ވަނީ ވިސްނަންޖެހިފައެވެ. މަގުމަތީގައި ނިވާކަންކުޑަގޮތަށް އުޅޭތަންފެނުމަކީ މިފަދަ އިސްލާމީ ޤައުމަކާ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ގުޅޭ ކަމެއްނޫނެވެ. އަދި ވަކިން ޚާއްޞަގޮތެއްގައި، ކުޅިވަރު ކުޅޭ މައިދާނުގައްޔާއި، ހެނދުނާއި ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި ކަސްރަތު ކުރެއްވުމަށް މަގުމައްޗަށް ނިކުމެވަޑައިގަންނަވާ އަންހެން ބޭފުޅުން ޢައުރަ ނިވާ ނުވާވަރުގެ ކުރު ސޯޓުބުރިއާއި، ނިވާކަންކުޑަ ހެދުން ތުރުކުރައްވާކަމީ ހިތާމަހުރި ކަމެކެވެ.

- ފިރިހެނުންވެސް އަންހެނުންވެސް ޢައުރަ ނިވާނުކޮށް މުޖުތަމަޢުގެ ތެރެއަށް ނިކުތުމަކީ އިސްލާމްދީން ހުއްދަކުރާ ކަމެއްނޫނެވެ. ކޮންމެ ކަމެއް އަޅުގަނޑުމެން ކުރިޔަސް އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މުސްލިމުންކަމާއި، އަޅުގަނޑުމެން އުޅެންޖެހޭ ގޮތެއް ﷲ އަންގަވާފައިވާކަން ހަނދާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

- ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގައްޔާއި، މުއައްސަސާތަކުގައި ވަޒީފާގައި އުޅުއްވާ އަންހެން ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ބުރުގާ އަޅުއްވައި ޢައުރަ ނިވާކުރެއްވުމަށް ބޭނުންފުޅުވެފައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނަށް އެފުރުޞަތު މަނާކުރެވިފައި އޮތުމަކީ ހުއްދަކަމެއްނޫނެވެ.

- އެއްވެސް އޮފީހެއްގައި މިކަމަށް ހުރަސް އެޅިފައި އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. ދީނުގެ މިފަދަ ބޮޑެތި ޙުކުމްތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ މަގު ބަންދުކޮށްފައި އޮތުމަކީ އެދޮރު ބަންދު ކުރާ ބަޔަކަށް، ނުވަތަ އެދޮރު ބަންދު ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށް ﷲ ދެދުނިޔޭގައި ބޮޑުވެގެންވާ ލަޢުނަތް ލައްވާނެކަމެކެވެ. ވީމާ މިކަމާމެދު، ޒިއްމާދާރު ވަޒީފާތަކުގައި އުޅޭ އެންމެން ވިސްނައި، ރައްކާތެރި ވާންޖެހޭނެއެވެ. މިއީ ކުޑަކުޑަ ކަމެއްނޫނެވެ. މިއީ ﷲގެ ދީނުގެ ޙުކުމެވެ.

- މީޑިއާއިންވެސް މި މައްސަލައިގައި އިތުރު ވިސްނުމަކަށް ދިއުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

- ޚާއްސަގޮތެއްގައި އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީންނާއި، ދީނީ މުއައްސަސާތަކުން މިކަމާމެދު ވިސްނާ ވަޑައިގަތުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. ހަމަ އެކަނި ބުރުގާ އަޅަންޖެހޭނީ ޢަރަބިއްޔާ، ނުވަތަ މަޢްހަދު ކުދިންނެއްނޫނެވެ. މިރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކުދީންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ.

- ސްކޫލް ތަކުގައި އަންހެން ކުދީން ބުރުގާ އެޅުމާ ބެހޭގޮތުން ހަދާފައިވާ ޤަވާޢިދުތައް މިހާރުން މިހާރަށް އުވާލަން އެބަޖެހެއެވެ. މުސްލިމުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ދީނަށް އުޅުމުގެ ފުރުޞަތު އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ކަމާބެހޭފަރާތުން ދެއްވުމަކީ އެބޭފުޅުންގެ އިސްތަށިފުޅުގައި އެޅިފައިވާ ޒިއްމާއެކެވެ.

- ވަކި ގްރޭޑަކުން މަތީގެ ކުދިންނަށް ނޫން ގޮތަކަށް، ބުރުގާ ނޭޅޭނެކަމަށް ހަދާފައިވާ ޤަވާޢިދުތައް އުވާލަން ވީއެވެ. ބުރުގާ އަޅަން ބޭނުންވާ އެންމެހައި ގްރޭޑްތަކުގެ ދަރިވަރުންނަށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ކަމަކަށް މިކަން ވާންޖެހޭނެއެވެ. އެދަރިވަރުންނަށް މިކަމަށް ހިއްވަރު ދެވެންވެސް ވާނެއެވެ. މިއީ ޤަވާޢިދެއް ހަދަންޖެހޭ ކަމެއްނޫނެވެ. މިއީ ހަތްވަނަ އުޑުގެ މަތިން ޤަވާޢިދެއް ބާވާލައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. ޤަވާޢިދު ހަދަންވާނީ ދީނުގައި އެކަމެއްގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާ ކަންކަމުގައި ދީނާ ޚިލާފު ނުވާގޮތަށެވެ.

- މިފަދަ ކަންކަމުގައި ސަރުކާރާއި، ދީނީ ޢިލްމުވެރިންގެ އެހީތެރިކަމަކީ ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. މައިންބަފައިންގެ އެހީތެރިކަން ދަރިންނަށްވެސް ބޭނުންތެރިވާފަދައިންނެވެ.

- އަޅުގަނޑުގެ ހެޔޮ ދުޢާއަކީ މާތް ﷲ މިދިވެހި ދީބުގެ އެއްމެހައި ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮވިސްނުންދެއްވައި، އެކަލާނގެ މަގަށް ތަބާވުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤުދެއްވުމެވެ.


المراجع والمصادر

1. القرآن الكريم
2. ޤުރްއާނުގެ މާނަ ތަންޒިލް ޑޮޓް ނެޓުން ޑައުންލޯޑް ކުރެވިފައި. http://tanzil.net
3. އުލޫމުލް ހަދީޘް – 2003، އަހުމަދު ފާރޫޤު މުހައްމަދު
4. މުޙައްމަދުއްޠާހިރު އިބްނި ޢާޝޫރު، ފަޟީލަތުލްޢައްލާމަތުއްޝައިޚު.(2000). މަޤާޞިދުއްޝަރީޢާ އަލްއިސްލާމިއްޔާ. އުރުދުން:ދާރުއްނަފާއިސް
5. މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެޔާސްގެ ވެބްސައިޓް، 27 ފެބުރުވަރީ 2015
6. ދަރުމަ، 2009
7. އިސްލާމް ޓްޑޭ ވެބްސައިޓް ، 2 މާރިޗް 2015
Read more...